Fílabeinsströndin

Fílabeinsströndin fékk sjálfstæði árið 1960, eftir að hafa verið frönsk nýlenda frá 1917. Eftir sjálfstæði hélt landið nánum pólitískum og efnahagslegum tengslum við Frakkland og Frakkar gegndu mikilvægu hlutverki bæði við stjórnun landsins og í ýmsum frönskum einkafyrirtækjum. Félix Houphouët-Boigny, leiðtogi flokksins PDCI, varð fyrsti forsætisráðherra landsins. Aðrir stjórnmálaflokkar voru beinlínis bannaðir.

Næstu þrjátíu árin var Fílabeinsströndin eitt af ríkustu löndum Afríku, einkum vegna kakóútflutnings: en landið er stærsti framleiðandi kakós í heiminum. Það var auðvelt að fá vinnu á Fílabeinsströndinni, verkamenn streymdu að frá allri álfunni til að vinna þar tímabundið. Í lok níunda áratugarins féll þó verðlag, meðal annars á kakói, sem hafði í för með sér hnignun fyrir efnahagskerfið. Óánægju íbúanna var beint gegn ríkisstjórninni, sem neyddist í kjölfarið til að koma á fjölflokkakerfi og frjálsum kosningum.

Landsfaðirinn Houphouët-Boigny dó í desember 1993. Í þeirri pólitísku valdabaráttu sem fylgdi í kjölfarið tóku margir flokkanna þá ákvörðun að nýta þjóðernisstrauma til að auka fylgi sitt. Þetta var í andstöðu við stefnu Houphouët-Boigny, sem hafði lagt áherslu á að spyrna ólíkum þjóðernishópum ekki upp hvorum gegn öðrum. Margir stjórnmálamenn settu þá kröfu að til að geta átt hluti og kosið í landinu varðstu að vera upprunalegur fílabeinsstrandarbúi. Þeir héldu því einnig fram að meðlimir hins stóra múslimska hluta í norðri gætu ekki kallað sig upprunalega fílabeinsstrandarbúa og innan skamms tíma misstu bæði múslimarnir og verkamennirnir sem komið höfðu frá öðrum löndum eignarétt og kosningarétt. Spennan á milli ólíkra þjóðfélagshópa jókst. Margir erlendir verkamenn sneru tilbaka til heimalands síns. Það sama má segja um flóttamenn, þá einkum frá Líberíu, sem komið höfðu til Fílabeinsstrandarinnar til að flýja borgarastríði heima fyrir (sjá Líberíu).

Fyrsta valdarán landsins átti sér stað árið 1999, það markaði endalokin á hinu stöðuga ástandi á Fílabeinsströndinni. Sá sem skipulagði valdaránið Robert Gueï samþykkti kosningar sem fóru fram árið eftir. Eftir nokkrar umferðir með óstöðugleika og tilraunum til valdaráns sigaði Laurent Gbago kosningarnar árið 2000 og var svarinn inn sem forseti. Pólitísk óánægja hrjáði þó enn landið og haustið 2002 braust út borgarastyrjöld. Múslimar í norðri ákváðu að grípa til vopna og ná tilbaka réttindum sínum. Stríðið heldur enn áfram og hefur skipt landinu í tvo hluta. Ríkisstjórnin stjórnar einungis syðri hluta landsins.

Skotfæri frá skæruliðahópum sem hafa verið afvopnaðir í Guiglo, Fílabeinsströndinni. Mynd: UN Photo/Ky Chung

Fílabeinsströndin hefur haft varnarsamstarf við Frakkland frá árinu 1961. Samstarfið gengur út á að Frakkar tryggja stuðning sinn við Fílabeinsströndina gegn því að fá að hafa herlið í landinu. Þegar borgarastríð braust út árið 2002 voru hersveitir sendar inn til að vernda þá Frakka sem bjuggu í landinu. Ári síðar, árið 2003, sendi einnig Efnahagsbandalag Vestur-Afríkuríkja (ECOWAS) inn vestur-afríska friðargæsluliða til að ná stjórn á ástandinu. Það var gert í kjölfar undirritunar friðarsamkomulags sem Frakkar höfðu umsjón með, á milli ríkisstjórnarinnar og múslimskra uppreisnarmanna í norðri.

Laurent Gbago forseti skrifaði undir gegn sínum vilja, vegna þess að hann stóð í þeirri trú að samkomulagið myndi gera uppreisnarmennina samvinnuþýðari. Hann hélt því einnig fram að ekki væri hægt að líta á fyrrverandi nýlenduherrann Frakkland sem hlutlausan aðila í málinu. Í framhaldi sökuðu bæði uppreisnarmenn og ríkisstjórn landsins franskar hersveitir um að taka virkan þátt í starfi andstæðinganna. Að auki voru franskar hersveitir gagnrýndar fyrir að hegða sér eins og nýlenduherrar og virða ekki kröfuna um hlutleysi. Andstaða við Frakka varð útbreidd. Árið 2004 voru eignir Frakka skemmdar og flestir franskir ríkisborgarar yfirgáfu landið í kjölfarið. Sama ár dró ECOWAS friðargæslusveitir sínar út og liðsafli frá SÞ kom inn í landið.

Undanfarin ár hafa Gbago og flokksmeðlimir hans meðvitað notað andstöðuna við Frakka til að halda völdum og draga á langinn friðarviðræður sem standa yfir. Þetta hefur einnig áhrif á bandamann Frakklands – SÞ. Eftir að alþjóðlegir sáttasemjarar fóru fram á að þingið yrði leyst upp í janúar 2006, drógu Gbago og flokkur hans FPI sig út úr viðræðunum. Þeir segja nú friðarviðræðurnar vera ferli til að gera landið aftur að nýlendu og neita að vinna með SÞ. Herskáir stuðningsmenn hafa eyðilagt margar SÞ byggingar og hafa allar stofnanir SÞ neyðst til að yfirgefa vesturhluta landsins.

Óeirðirnar á Fílabeinsströndinni má fyrst og fremst rekja til átaka á milli stuðningsmanna Gbago og sveita SÞ eða Frakka. Landinu er enn skipt í tvo hluta, en deilunum á milli ríkisstjórnarinnar og múslimskra uppreisnarmanna er lokið. Ríkisstjórnin hefur sett af stað umfangsmikið afvopnunarferli, en pólitískur óstöðugleiki og slitrótt uppþot um allt land hindra framgang þess.