Líbanon

Líbanon hlaut sjálfstæði árið 1946. Þá hafði landið verið franskt yfirráðasvæði frá því í uppgjörinu eftir fyrri heimsstyrjöldina. Líbanon var þekkt sem Sviss Mið-Austurlanda og höfuðborgin Beirút var kölluð París Mið-Austurlanda vegna breiðstræta sinna og fransks arkítektúrs. Það voru hins vegar fáar skrautbygginganna sem lifðu af líbanska borgarastríðið sem stóð frá 1975 til 1990.

Ekki er hægt að líta á borgarastríðið í Líbanon öðru vísi en sem hluta af átökunum á milli Palestínumanna og Ísraelsmanna (Sjá Ísrael-Palestína). Margir Palestínumenn flúðu til Líbanon þegar þeir flúðu undan árásum Ísraels á fimmta áratugnum og árið 1967. Margir búa enn í flóttamannabúðum og palestínskir flóttamenn eru í dag um það bil 10 prósent af íbúum Líbanon. Flóttamannabúðirnar hafa alltaf verið mikilvægar fyrir palestínsku andspyrnuhreyfinguna, en þar fengu þeir hermenn til liðs við hreyfinguna. Palestínska frelsishreyfingin (PLO) kom á fót herstöð í Suður-Líbanon, þaðan sem skæruliðaárásir á Ísrael voru gerðar. Þegar PLO voru þvingaðir til að yfirgefa Jórdaníu árið 1970, komu þeir upp höfuðstöðvum sínum í Beirút. Það var með öðrum orðum mjög sterk palestínsk nærvera í landinu og frá lokum sjöunda áratugarins leiddi það til spennu á milli Palestínumanna og líbanskra þjóðernishópa. Falangistar voru einn slíkur líbanískur hópur. Þeir eiga rætur í stærsta kristna samfélaginu Líbanon, hjá arabískumælandi Maroníttum.

Aleye Al-Dor segir frá klasasprengjunni sem lenti tíu metrum frá húsi hennar. Mynd: UN Photo/Mark Garten

Auk átakanna á milli Palestínumanna og falangista, jókst sífellt bilið á milli hægri- og vinstri vængsins í líbönskum stjórnmálum á sjöunda áratugnum. Löngum hafa kristnir sett mark sitt á stjórnmál landsins og voru þeir knappur meirihluti, en þar er einnig að finna stóra hópa Drúsa, Sjíamúslima og Sunnímúslima. Róttækir múslímar vildu sjá breytingu. Múslímski vinstri vængurinn gerðist bandamaður Palestínumanna, á meðan falangistar nutu stuðnings stjórnarhersins og Ísraels. Átökin á milli Ísraela og Palestínumanna blönduðust þar með í innanríkismál Líbanon og allan áttunda áratuginn ágerðust átökin.

Atburðurinn sem markar upphaf borgarastríðsins var árás falangista á strætisvagn með Palestínumönnum í Beirút í apríl árið 1975. Leiðtogi PLO Yasser Arafat reyndi að halda PLO fyrir utan það, en árásir falangista á fjölda palestínskra flóttamannabúða gerði það ómögulegt. Í kjölfarið fylgdu hörð átök í mörg ár. Önnur lönd drógust einnig inn í átökin, sérstaklega Sýrland og Ísrael. Sýrland hefur löngum gegnt mikilvægu hlutverki í líbönskum stjórnmálum og vill innlima Líbanon. Sýrland viðurkenndi ekki Líbanon sem sjálfstætt ríki fyrr en árið 1991 og sýrlenskar hersveitir voru í Líbanon fram til ársins 2005.

Ísrael tók bæði beint og óbeint þátt í líbönsku borgarastyrjöldinni. Fyrir það fyrsta studdu Ísraelsmenn falangista bæði efnahagslega og hernaðarlega. Falangistar stóðu fyrir tveimur alræmdustu fjöldamorðunum í palestínskum flóttamannabúðum, í Sabra og Shatila. Á meðan stóðu Ísraelsmenn vörð um útgönguleiðir. Ísrael studdi einnig Suður-líbanska herinn (SLA), sem barðist gegn PLO í Suður-Líbanon. Ísrael var líka fyrst allra ríkja til að senda hersveitir inn í Líbanon árið 1978. Aðgerðin var fordæmd af SÞ og Ísraelar drógu sig út úr landinu. SÞ settu á eftirlitssveitir á landamærunum. Ísraelar gerðu þó aðra innrás árið 1982 og hertóku í kjölfarið stóra hluta Líbanons. Innrásin varði fram til ársins 1985. Innrásin mætti vopnaðri andstöðu og í Suður-Líbanon var meðal annars stofnuð sjíamúslímska hreyfingin Hisbollah, með það að markmiði að berjast gegn Ísraelsmönnum. Árið 1985 völdu Ísraelsmenn að draga sig út á sjálfskilgreint öryggissvæði og drógu sig ekki alfarið út úr landinu fyrr en árið 2000. Það er oft talað um að borgarastríðinu hafi lokið árið 1990, með hinu svokallaða Taif-samkomulagi og afvopnun ólíkra herskárra hópa hófst. Talið er að um það bil 100.000 manns hafi látið lífið á þeim fimmtán árum sem borgarastríðið varaði og álíka margir hafi slasast.

Eftir lok borgarstríðsins voru ólíkir herskáir hópar afvopnaðir. Eini hópurinn sem náðist ekki að afvopna var Hisbollah, sem er orðinn stærsta herveldi landsins. Hisbollah hefur fengið gífurlega hernaðaraðstoð frá Sjíamúslímsku nágrannalöndunum Íran og Sýrlandi. Þeir hafa einnig notið stuðnings Suður-Líbana eftir að hafa sett rekstur skóla og sjúkrahúsa fyrir íbúa landsins í forgang. Frá árinu 1992 hefur Hisbollah einnig starfað sem stjórnmálaflokkur og á í dag marga fulltrúa bæði í ríkisstjórn og á þingi.

Í byrjun júlí 2006 rændu Hisbollah tveimur ísraelskum hermönnum. Ísrael svaraði með árásum á Líbanon næstu vikur, bæði frá lofti og láði. Þessi aðgerð mætti mikilli gagnrýni frá alþjóðasamfélaginu og SÞ og var af flestum álitin algjörlega úr samhengi. Hisbollah var einnig gagnrýnt, sérstaklega vegna þess að þeir fela sig á bak við óbreytta borgara og gera óbreytta borgara á þennan hátt berskjaldaða fyrir árásum Ísraelsmanna.