Líbería

Líbería var stofnað af amerískum og karabískum föngum eða þrælum sem hlotið höfðu frelsi. Þrælarnir fyrrverandi, sem kallast Ameríku-líberíumenn, eru um það bil 5% íbúa landsins. Fram til ársins 1980 var það þessi minnihluti sem stjórnaði landinu, en því lauk þegar Samuel Doe náði völdum í valdaráni: Doe setti á stofn herforingjastjórn sem í voru fulltrúar upprunalegu þjóðernishópa Líberíu. Á níunda áratugnum var efnahagskreppa í landinu, á sama tíma og vinsældir spilltrar stjórnar Does fóru dvínandi. Uppreisn braust út á jóladagskvöld árið 1989. Hundrað félagar í líberíska uppreisnarhópnum NPLF réðust inn í Líberíu frá herstöð sinni á Fílabeinsströndinni. Leiðtogi þeirra var Charles Taylor úr hópi Ameríku-líberíumanna. Uppreisnin var barin niður með hörku af stjórnarhernum. Það leiddi til þess að uppreisnarmenn nutu meiri samúðar landsmanna og gátu þannig dreift sér til nýrra svæða í landinu. Að stuttum tíma liðnum braust út borgarastyrjöld.

Líberísk börn í flóttamannabúðunum Perry í Tubmanburg í norðvesturhluta landsins árið 2006. Mynd: UN Photo/Eric Kanalstein

Ættbálkastríð

Árið 1990 skiptist NPLF í tvær fylkingar. Taylor var áfram leiðtogi NPLF, en Prince Yormie Johnson varð leiðtogi hins nýstofnaða INPLF. Seinna klofnuðu fylkingarnar enn frekar. Fyrir borgarastríðið var ekki óvinátta á milli ættbálka í Líberíu, en það breyttist á stríðsárunum. Stríðsreksturinn var í höndum herskárra hópa af ólíkum ættbálkum sem leiddi til umfangsmikilla þjóðernishreinsana. Miklar hörmungar urðu í líberíska borgarastríðinu, einkum vegna þess að hermönnunum voru gefin eiturlyf til að bæla niður tilfinningar þeirra. Að éta hjarta andstæðingsins og drekka blóð hans átti að færa hermönnunum aukinn styrk.

Taylor forseti

ECOWAS, sem er samvinnustofnun Vestur-Afríku, mistókst í fyrstu tilraun sinni að fá deiluaðila að samningaborðinu. Árið 1990 var því ákveðið að senda inn ECOMOG-hersveit til að koma á stöðugleika og koma á bráðabirgðaríkisstjórn. Um líkt leyti náðu INPLF-liðar forseta landsins, Samuel Doe, og pyntuðu hann til dauða. Bæði Taylor og Johnson lýstu því þá yfir að þeir væru hinn nýi leiðtogi landsins og hvorugur þeirra viðurkenndi bráðabirgðaríkisstjórnina sem var sett undir verndarvæng ECOMOG. Það flækti enn frekar málið að stuðningsmenn hins látna forseta, Doe, viðurkenndu ekki heldur þá ríkisstjórn sem ECOWAS hafði komið á. Þeir mynduðu þvert á móti vopnaðar liðssveitir. Eftir það stóðu harðir bardagar í um eitt ár, þar til INPLF var leyst upp árið 1992. Nýtt vopnahlé var undirritað árið 1993 og SÞ sendu friðargæslusveitir til að styðja ECOMOG. Næstu ár voru friðarsamningar gerðir aftur og aftur, en NPLF braut vopnahléð jafnoft. Árið 1996 var loks undirritað friðarsamkomulag sem hélt nægilega lengi til að haldnar væru kosningar. Taylor var síðan kjörinn forsetinn árið 1997 og NPLF lagði niður vopn. Friðargæslusveitir ECOMOG og SÞ drógu sig út eftir að hafa afvopnað ýmsa herskáa hópa.

Afvopnun og þróun

Eftir nokkurra ára stöðugleika, braust borgarastyrjöld út á ný árið 2002. Í þetta sinn var það uppreisnarhópurinn LURD sem greip til vopna í norðurhluta Líberíu, en uppreisnin breiddi hratt úr sér til annarra hluta landsins. ECOWAS og SÞ sendu bæði friðargæslusveitir til landsins og Samuel Taylor var sendur í útlegð til Nígeríu. Taylor varð síðan fyrsti afríski leiðtoginn sem var ákærður fyrir Alþjóða stríðsdómstólnum í Síerra Leóne fyrir brot gegn mannkyninu. Af ótta við að réttarhöld gegn honum munu leiða til óstöðugleika á öllu svæðinu, er nú unnið að því að færa réttarhöldin til dómsstólsins í Haag. Ný bráðabirgðaríkisstjórn var sett á árið 2003 og haustið 2005 voru haldnar kosningar. Ellen Johnson-Sirleaf var kjörin forseti, eftir harða kosningabaráttu þar sem höfuðandstæðingurinn var hinn þekkti knattspyrnumaður Georg Weah. Í dag er enn unnið að því í Líberíu að afvopna uppreisnarmennina, og það stefnir allt í rétta átt. Árið 2006 kom ríkisstjórnin á sáttanefnd og landið er nú hægt en örugglega á leið til friðar og lýðræðis.