[[suggestion]]
Austur-Tímor

Helstu tölur og staðreyndir

Höfuðborg

Dili

Þjódernishópar

Austronesískar (malay-polynesískar), papuískar og kínverskur minnihluti

Tungumál

Tetum (opinbert), Portúgalska (opinbert), indónesíska, enska 16 önnur tungumál er að finna í Austur-Tímor, stærst þeirra eru: Galole, Mambae og Kemak

Trúarbrögð

Kaþólikkar 98%, Múslímar 1% og Kristnir 1% (2005)

Sjtórnarform

Lýðveldi

Verg landsframleiðsla á hvern íbúa

2 140 PPP$

Aðrir áfangastaðir

Landafræði

Austur-Tímor liggur á austurhluta eyjunnar Tímor. Landslagið einkennist af fjallgarði með nokkrum óvirkum eldfjöllum. Úr fjöllunum renna margar ár niður á láglendið í átt til strandar. Á regntímabilinu flæða árnar oft yfir. Í landinu er hitabeltisloftslag með regn- og þurrkatímabil á víxl. Í fjöllunum er svalara vegna hæðarinnar. Þurrkar eru mikið vandamál og landið verður fyrir gífurlegum þurrkatímabilum á þriggja til fjögurra ára fresti. Skógareyðing veldur miklum vanda á Austur-Tímor, einkum vegna víðtæks sinubruna í landbúnaði. Upprunalegi skógurinn hefur minnkað mjög mikið og þéttur skógur finnst einungis á afskekktum svæðum. Skógarhögg hefur leitt til mikillar jarðvegseyðingar og landið er mjög berskjaldað fyrir flóðum.

Ecoprint

0.3 plánetunni Jörð

Ef allt mannkyn myndi neyta til jafns eins og gerist að meðaltali í Austur-Tímor, þá þyrftum við 0.3 eintök af plánetunni Jörð.
Sjá vísir fyrir vistfræðileg áhrif.

Saga

Upprunalega voru nokkur lítil konungsdæmi á eyjunni. Portúgalar komu á 16. öld, en höfðu lítil áhrif á landið fyrr en á miðri 17. öld þegar þeir tóku formlega við völdum. Árið 1859 var eyjunni skipt í tvennt: eystri hlutinn varð portúgalski hlutinn og vestari hlutinn hollenski hlutinn. Vestari hlutinn er í dag indónesískur og hlaut sjálfstæði árið 1949. Eftir seinni heimsstyrjöldina jókst andstaða gegn Portúgölum í Austur-Tímor, á sama tíma og hin nýja, sjálfstæða Indónesía gerði kröfu í landið. Árið 1975 réðst Indónesía inn í Austur-Tímor. Fyrstu fimm ár hernámsins voru mjög hrottafengin og um það bil 15 prósent af íbúum landsins voru drepnir. Íbúar Austur-Tímor veittu óvænt mikla mótspyrnu og Indónesía kom á mjög strangri sameiningarstefnu til að útiloka innanríkisandstöðu. Í lok tíunda áratugarins fékk landið vissa innri sjálfsstjórn. Árið 1999 reif Austur-Tímor sig laust frá Indónesíu eftir þjóðaratkvæðagreiðslu. Það leiddi til ofbeldisfullrar uppreisnar frá varaliðinu í landinu sem var stutt af Indónesíu. 80 prósent allra skóla, vega og sjúkrahúsa voru eyðilögð, hundruð manna voru drepnar og allt að hálf milljón manna flúði heimili sín. Frá 1999 til 2002 stjórnuðu Sþ Austur-Tímor með umboði frá öryggisráðinu. Landið varð ekki sjálfstætt fyrr en 20. maí 2002.

Samfélag og stjórnmál

Austur-Tímor er lýðveldi með forsetann sem æðsta leiðtoga. Framkvæmdavaldinu er skipt á milli forsetans ogg ríkisstjórnarinnar. Þingið velur forsætisráðherrann, sem leiðir ríkisstjórnina. Stjórnmál landsins og samkvæmislíf eru undir miklum áhrifum frá nýfengnu sjálfstæði og að hafa verið undir stjórn Sþ á millibilstímanum. Ríkisstjórnin vinnur að því að byggja upp stjórnsýslu og pólitískar stofnanir landsins að nýju. Árið 2006 brutust út óeirðir í höfuðborg landsins. Sþ fullyrtu að ofbeldið væri afleiðing fátæktar og hás stigs atvinnuleysis og hafa sent nýtt friðargæslulið inn í landið. Í tengslum við kosningarnar árið 2007 braust einnig út ofbeldi og óeirðir. Eftir misheppnaðar morðtilraunir gegn forseta og forsætisráðherra landsins árið 2008 hefur aukinn stöðugleiki komist á í stjórnmálum.  Helstu stjórnmálaflokkarnir í Austur-Tímor eru FRETILIN, sem leiddu sjálfstæðisbaráttu landsins, og CNRT, sem tala fyrir sáttum milli Austur-Tímor og Indónesíu.  CNRT hafði meirihluta í ríkisstjórn landsins til ársins 2007, og vann kosningarnar árið 2012.  Taur Matan Ruak varð þá nýr forseti landsins og leiðtogi CNRT, Xanana Gusmao José, forsætisráðherra.  

Lífslíkur í landinu eru lágar og dánartíðni barna há. Einungis um helmingur íbúanna hefur aðgang að hreinu vatni. Helstu verkefni ríkisstjórnarinnar eru uppbygging landsins, ásamt því að endurreisa innviði samfélagsins og heilbrigðisgeirann.

Hagkerfi og viðskipti

Austur-Tímor er landbúnaðarland og byggist efnahagurinn að miklu leyti á einföldum landbúnaði. Á milli 70 og 80 prósent íbúa landsins lifa á sjálfsþurftarbúskap. Mikil fátækt er í landinu og er það algerlega háð utanaðkomandi þróunaraðstoð. Á meðan á óeirðunum árið 1999 stóð var efnahagurinn eyðilagður og verg landframleiðsla dróst saman um 39 prósent. Alþjóðagerendur líkt og Sþ, Alþjóðabankinn og Þróunarbanki Asíu hafa hjálpað til við að byggja efnahaginn upp að nýju. Atvinnuleysi er hátt, sérstaklega í bæjunum. Um það bil 80 prósent hafa ekki launaða vinnu og margir lifa af tekjum sem þeir fá frá öðrum stöðum en hinum opinbera vinnumarkaði. Austur-Tímor er eitt af þeim löndum sem í dag fær mesta þróunaraðstoð á hvern íbúa, um það bil fjórir af hverjum tíu íbúum landsins búa við fátækt. Olía og gas hefur fundist í hafinu við Tímor og hefur landið undirritað samkomulag við Ástralíu um vinnslu þess. Þetta gefur Austur-Tímor rétt á 90 prósentum af því sem finnst á hafsvæðinu næst landi.

Kort

Tölfræði

Á þessari síðu er gildi fyrir landið Austur-Tímor fyrir allar mælistikur (frá því ári sem síðast barst). Þú getur auðveldlega borið þessi gildi saman við gildi frá öðru ríki. Smelltu til að fá meiri upplýsingar um mælistikuna

  •  

    Austur-Tímor

    Eining

    Syna mynd

    Þróunaraðstoð móttekin
    231 960 000
    milljónir bandaríkjadaga 2006
    Alger fátækt
    30,3
    Hlutfall
    MPI - margvíð fátæktarvísitala
    0,211
    Skala 0-1 (der 0 er best)
    Íbúar undir fátæktarmörkum
    41,80
    Hlutfall
  •  

    Austur-Tímor

    Eining

    Syna mynd

    IHDI - mismunur sýndur
    0,452
    Skala fra 0 til 1 (der 1 er best)
  •  

    Austur-Tímor

    Eining

    Syna mynd

    Fjöldi íbúa í þéttbýli
    28,0
    Fjöldi/hlutfall
  •  

    Austur-Tímor

    Eining

    Syna mynd

    CO2-losun
    469
    Þúsund tonn
    CO2-losun á hvern íbúa
    0,39
    Tonn af CO2 á íbúa
  •  

    Austur-Tímor

    Eining

    Syna mynd

    Landsvæði í minna en fimm metra hæð yfir sjávarmáli
    0,7
    Prosent
  •  

    Austur-Tímor

    Eining

    Syna mynd

    Fjöldi látinna í vopnuðum átökum
    vantar gögn
    Fjöldi látinna á hverja 100 000
    Friðarvísir
    1,895
    Vísir, þar sem 1 er besta gildi og 5 er verst
    Aftökur
    vantar gögn
    Fjöldi aftaka
    Spilling
    35
    Skali: 0-100
    Pólitísk réttindi
    2
    Skali: 1-7 (1 er best)
    Fjölmiðlafrelsi
    29,93
    Skala der 0 er best
    Borgaraleg réttindi
    3
    Skali: 1-7 (1 er best)
  •  

    Austur-Tímor

    Eining

    Syna mynd

    Friðargæsluaðgerðir
    1 216
    Antall deltagere i fredsbevarende operasjoner
    Fjárútlát til hernaðarmála
    0,9
    Prósent af VLF
  •  

    Austur-Tímor

    Eining

    Syna mynd

    Vannærðir íbúar
    27,2
    Prósent
    Vannærð börn
    11,0
    Prósent
  •  

    Austur-Tímor

    Eining

    Syna mynd

    Barnadauði
    48
    Fjöldi á hver 1000 börn
    Frjósemi
    5,3
    Frjósemi
    Útbreiðsla alnæmis (15-49 ára)
    vantar gögn
    Hlutfall
    Lífslíkur
    63
    Ár
    Dánartíðni á meðgöngu
    215
    Dødsfall per 100.000 levendefødte
    Fæðingar meðal ungra kvenna (15-19 ára)
    50
    Levendefødte per 1000 kvinner (15-19 år)
    Berklatilfelli
    498
    Tilfelli á hverja 100.000 íbúa.
  •  

    Austur-Tímor

    Eining

    Syna mynd

    Lestrar- og skriftarkunnátta meðal ungs fólks
    79,5
    Fjöldi/hlutfall
    Ólæsi
    58,3
    Fjöldi/hlutfall
    Lengd skólagöngu
    10
    Ár
    Fjöldi barna í grunnskólum
    78,7
    Prosent
  •  

    Austur-Tímor

    Eining

    Syna mynd

    Jafnrétti - vísitala um kynjamismunun
    vantar gögn
    Skali: 0-1 (0 er best)
    Jafnrétti á vinnumarkaði
    31,7
    Fjöldi/hlutfall
  •  

    Austur-Tímor

    Eining

    Syna mynd

    Aðgangur að hreinu vatni
    vantar gögn
    Prósent
  •  

    Austur-Tímor

    Eining

    Syna mynd

    Kjarnorka
    vantar gögn
    milljónir kílówattstunda (kWh)
  •  

    Austur-Tímor

    Eining

    Syna mynd

    Atvinnuleysi meðal ungs fólks
    16,7
    Fjöldi/hlutfall
    Atvinnuleysi
    3,0
    Fjöldi/hlutfall
    Verg landsframleiðsla
    2 954 621 000
    US Dollar
    VLF á mann
    2 279
    US Dollar
    Grunnframleiðsla
    vantar gögn
    Prósent
    Iðnaður
    45
    Prósent
    Þjónustustörf, viðskipti, kennsla o.fl.
    63
    Prósent
  •  

    Austur-Tímor

    Eining

    Syna mynd

    Internetnotendur
    27,5
    Notendur á hverja 100 íbúa
  •  

    Austur-Tímor

    Eining

    Syna mynd

    Hælisleitendur eftir komulandi
    0
    Einstaklingar
    Fólksfjöldi
    1 324 094
    1000 íbúar
    Flóttamenn, eftir upphafslandi
    22
    Einstaklingar
    Flóttamenn, eftir komulandi
    0
    Einstaklingar
    HDI - Lífskjaralisti Sameinuðu þjóðanna
    0,625
    Skala: 0-1 (der 1 er best)
    Flóttamenn í eigin landi
    900
    Flóttamenn í eigin landi
    Lífslíkur kvenna
    64
    Ár
    Lífslíkur karla
    62
    Ár
    Hamingjuvísir
    vantar gögn
    Skali: 1-10 (þar sem 10 er best)