[[suggestion]]
Íran

Helstu tölur og staðreyndir

Höfuðborg

Teheran

Þjódernishópar

Persar 51%, azeriar 24%, gilaki/mazandarani 8%, kúrdar 7%, arabar 3%, lur 2%, balochi 2%, túrkmenar 2%, aðrir 1%

Tungumál

Persneska, tyrkneska, kúrdíska, luri, balochi, arabíska

Trúarbrögð

Síjamúslímar 89%, súnnímúslímar 9%, aðrir/óskilgreint/ekkert 2%

Verg landsframleiðsla á hvern íbúa

19 949 PPP$

Aðrir áfangastaðir

Landafræði

Miðhluti Írans er að mestu fjöll og hálendi. Frjósamt láglendi er við ströndina, við Kaspíahaf og Persaflóa. Loftslag í Íran er mjög breytilegt. Á hálendinu og í fjöllunum er kalt og þar snjóar á veturna, en á láglendinu getur hiti farið upp í 40–50 gráður. Öflugir jarðskjálftar hafa oft riðið yfir landið og skilið eftir sig mikla eyðileggingu. Persaflói er mjög mengaður af olíuúrgangi frá tímum stríðsins þar. Útblástur frá bílum, ásamt mengun frá olíu- og þungaiðnaði, spillir andrúmsloftinu, einkum í borgunum. Teheran, höfuðborg, Írans er á lista yfir menguðustu borgir heims.

Earth Ecoprint

1.9 plánetunni Jörð

Ef allt mannkyn myndi neyta til jafns eins og gerist að meðaltali í Íran, þá þyrftum við 1.9 eintök af plánetunni Jörð.
Sjá vísir fyrir vistfræðileg áhrif.

Saga

Íran, áður kallað Persía, var fyrr á öldum stærsta og merkilegasta veldi heims. Landinu stýrðu ættarveldi mann fram af manni og það var undir mongólskri stjórn í meira en 300 ár. Óánægja með stefnu Shaens, konungs Írans, og tilraunir hans til að koma á vestrænum þjóðfélagsháttum leiddi til írönsku byltingarinnar árið 1979. Shaen var þvingaður til að yfirgefa landið og Khomeini æðstiklerkur tók við völdum. Í stað einveldisins var komið á íslömsku lýðveldi. Árið 1979 braust hópur stúdenta inn í bandaríska sendiráðið í Teheran og tók þar gísla. Síðan þá hefur samband Írans og Bandaríkjanna verið mjög stirt. Árið 1980 lýsti Írak, undir stjórn Saddams Hussein, yfir stríði við Íran. Átta ára stríðsátök kostuðu um 400 þúsund manns lífið samkvæmt vestrænum heimildum. Eftir dauða Khomeinis árið 1989 hafa írönsk stjórnmál litast af átökum á milli íhaldssamrar klerkastéttar og frjálslyndari afla í landinu.

Samfélag og stjórnmál

Stjórnarhættir í Íran eru blanda klerkastjórnar og lýðræðis. Hinn andlegi leiðtogi klerkanna er í raun æðsti yfirmaður landsins og getur meðal annars ógilt ákvarðanir sem teknar eru af forsetanum og þinginu. Að auki stjórnar hann réttarkerfinu, fjölmiðlum, lögreglu og hernum. Klerkarnir og leiðtogi þeirra eru ekki kjörnir af íbúum landsins, en forsetinn og þingmenn eru kjörnir til fjögurra ára í senn. Íranska stjórnarskráin er frá 1979 og kveður á um að íslömsk lög, sharía, séu öðrum lögum æðri í samfélaginu. Verndarráðið, sem er skipað sex klerkum tilnefndum af leiðtoganum og sex lögmönnum skipuðum af þinginu, á að hafa eftirlit með að þetta sé virt. Bandarísk stjórnvöld hafa ásakað Írana um að vinna að þróun kjarnavopna. Þeir neita þessum ásökunum og segja að bygging kjarnorkuvers í samstarfi við Rússa sé aðeins í friðsamlegum tilgangi. Málfrelsi og réttur frjálsra félagasamtaka er mjög takmarkaður í Íran og er ríkisstjórnin gagnrýnd fyrir beitingu íslamskra refsinga á borð við aflimun.

Hagkerfi og viðskipti

Meirihluti útflutnings Írans byggir á olíu og gasi. Lega landsins og olíuauður þess hafa árum saman skapað ýmis vandamál, jafnt innanlands sem og á heimsvísu. Á miðjum áttunda áratug síðustu aldar var olíuiðnaðurinn þjóðnýttur og hefur hann síðan verið stærsta tekjulind landsins. Olíuverð á heimsmarkaði hefur mikil áhrif á efnahag landsins. Aukin áhersla á landbúnað hefur eflt útflutning á landbúnaðarvörum, en landið er enn háð innflutningi á matvöru. Mikill fjárlagahalli og áhrif íslamskra laga á efnahagskerfi landsins hafa komið í veg fyrir að landið nái árangri á alþjóðamarkaði. Bandarísk stjórnvöld hafa beitt Íran viðskiptabanni frá árinu 1995. Ástæður þess eru meðal annars kjarnorkuvæðing landsins og ásakanir um að Íranar styðji líbönsku síjamúslímahreyfinguna Hisbollah. Samskipti Írans við Bandaríkin og Ísrael eru mjög stirð, en það er meðal annars opinber stefna Írans að ríki Gyðinga í Ísrael skuli eytt.

Kort

Tölfræði

Á þessari síðu er gildi fyrir landið Íran fyrir allar mælistikur (frá því ári sem síðast barst). Þú getur auðveldlega borið þessi gildi saman við gildi frá öðru ríki. Smelltu til að fá meiri upplýsingar um mælistikuna

  •  

    Íran

    Eining

    Syna mynd

    Heildarlandsvæði
    1 745 150
    1000 hektarar
    Notkun landsvæðis, ræktanlegt land
    9,0
    Hlutfall af heildarlandsvæði
  •  

    Íran

    Eining

    Syna mynd

    Fólksfjöldi
    82 011 735
    1000 íbúar
    Frjósemi
    1,9
    Frjósemi
    Jafnrétti - vísitala um kynjamismunun
    0,509
    Skali: 0-1 (0 er best)
    HDI - Lífskjaralisti Sameinuðu þjóðanna
    0,798
    Skala: 0-1 (der 1 er best)
    Lífslíkur
    73
    Ár
    Lífslíkur kvenna
    75
    Ár
    Lífslíkur karla
    72
    Ár
  •  

    Íran

    Eining

    Syna mynd

    Kjarnorka
    4 472
    milljónir kílówattstunda (kWh)
  •  

    Íran

    Eining

    Syna mynd

    Alger fátækt
    0,2
    Hlutfall
    Vannærðir íbúar
    vantar gögn
    Prósent
  •  

    Íran

    Eining

    Syna mynd

    Hælisleitendur eftir komulandi
    42
    Einstaklingar
    Flóttamenn, eftir upphafslandi
    193 733
    Einstaklingar
    Flóttamenn, eftir komulandi
    979 519
    Einstaklingar
    Flóttamenn í eigin landi
    vantar gögn
    Flóttamenn í eigin landi
  •  

    Íran

    Eining

    Syna mynd

    Fjöldi látinna í vopnuðum átökum
    205
    Fjöldi látinna á hverja 100 000
    Friðarvísir
    2,439
    Vísir, þar sem 1 er besta gildi og 5 er verst
    Fjárútlát til hernaðarmála
    vantar gögn
    Prósent af VLF
  •  

    Íran

    Eining

    Syna mynd

    Barnadauði
    13
    Fjöldi á hver 1000 börn
    Fæðingar meðal ungra kvenna (15-19 ára)
    vantar gögn
    Levendefødte per 1000 kvinner (15-19 år)
    Dánartíðni á meðgöngu
    vantar gögn
    Dødsfall per 100.000 levendefødte
    Berklatilfelli
    22
    Tilfelli á hverja 100.000 íbúa.
  •  

    Íran

    Eining

    Syna mynd

    CO2-losun á hvern íbúa
    8,28
    Tonn af CO2 á íbúa
    Vistfræðileg fótspor
    3,4
    Hektar per person
  •  

    Íran

    Eining

    Syna mynd

    GDI - þróun lífskjara kvenna og karla
    0,862
    Skali
    Aftökur
    567
    Fjöldi aftaka
    Spilling
    30
    Skali: 0-100
    Alþjóðlegur hamingjuvísir
    24,0
    Skali: 1-100 (þar sem 100 er best)
    Pólitísk réttindi
    6
    Skali: 1-7 (1 er best)
    Borgaraleg réttindi
    6
    Skali: 1-7 (1 er best)
  •  

    Íran

    Eining

    Syna mynd

    Lestrar- og skriftarkunnátta meðal ungs fólks
    98,0
    Fjöldi/hlutfall
    Ólæsi
    87,2
    Fjöldi/hlutfall
  •  

    Íran

    Eining

    Syna mynd

    Aðgangur að hreinu vatni
    96,2
    Prósent
  •  

    Íran

    Eining

    Syna mynd

    Atvinnuleysi meðal ungra kvenna
    vantar gögn
    Fjöldi/hlutfall
    Atvinnuleysi meðal ungs fólks
    24,2
    Fjöldi/hlutfall
    Atvinnuleysi
    vantar gögn
    Fjöldi/hlutfall
    Barnavinna
    vantar gögn
    Prósent
    Verg landsframleiðsla
    vantar gögn
    US Dollar
    VLF á mann
    vantar gögn
    US Dollar
    Grunnframleiðsla
    10
    Prósent
    Iðnaður
    38
    Prósent
    Þjónustustörf, viðskipti, kennsla o.fl.
    52
    Prósent