[[suggestion]]
Perú

Helstu tölur og staðreyndir

Höfuðborg

Líma

Þjódernishópar

Amerindíánar 45%, mestizo 37%, hvítir 15%, aðrir 3%

Tungumál

Spænska, quechua, aymara, önnur minni amasón tungumál

Trúarbrögð

Kaþólikkar 81%, sjöundadags aðventistar 2%, aðrir/óskilgreint/ekkert 17% (2003)

Sjtórnarform

Lýðveldi

Verg landsframleiðsla á hvern íbúa

13 019 PPP$

Aðrir áfangastaðir

Landafræði

Andesfjöllin skipta Perú í þrjú ólík svæði. Á þurri strandlengju vestan fjallanna er lítil rigning og lítill munur á milli árstíða. Á hálendinu er kaldara en í öðrum hlutum landsins, raki og mikil úrkoma. Í austanverðu landinu eru Andesfjöllin, þar er hitabeltisloftslag með háum hita og miklu regni á regntímabilinu. Loftslag í Perú verður að nokkru leyti fyrir áhrifum frá hinum kalda Humboldt-straumi, hann gerir landið sérlega berskjaldað fyrir veðurfyrirbærinu El Nino sem stjórnar breytingum á hitastigi sjávar. Þessar breytingar hafa afleiðingar í för með sér bæði fyrir fiskveiði og loftslag. Í landinu er mikið af náttúruauðlindum. Mikil loft- og vatnsmengun vegna ört vaxtandi iðnaðar á eftirstríðsárunum hefur leitt til mikilla umhverfisvandamála. Eyðing regnskógarins er einnig viðvarandi vandamál.

Earth Ecoprint

1.3 plánetunni Jörð

Ef allt mannkyn myndi neyta til jafns eins og gerist að meðaltali í Perú, þá þyrftum við 1.3 eintök af plánetunni Jörð.
Sjá vísir fyrir vistfræðileg áhrif.

Saga

Í kringum 3000–1800 f.Kr. kom Nore Chico-siðmenningin fram við ströndina þar sem í dag er Perú. Þetta var eitt af fyrstu skipulögðu samfélögum latnesku-Ameríku að því er vitað er. Á sama tíma var lagður grunnur að mjög þróuðum bæjum í Andesfjöllum og á níundu öld hófu Mochica-indíánar að byggja húsaraðir og vatnskerfi í fjöllunum sem enn eru í notkun. Á tólftu öld kom Inkaríkið fram í kringum bæinn Cuzco og næstu 300 ár þar á eftir lögðu Inkar undir sig næstum þriðjung af Suður-Ameríku. Árið 1532 hertóku Spánverjar Cuzco og lögðu í kjölfarið undir sig allt ríkið á stuttum tíma. Næstu aldir voru byggðar námur og plantekrur á svæðinu og var stærstur hluti vinnuaflsins innfæddir þrælar. Eftir nokkur uppþot gegn nýlendustjórninni varð landið sjálfstætt árið 1821, eitt af síðustu löndum Suður-Ameríku til að hljóta sjálfstæði. Á 19. öld átti Perú í röð landamæradeilna og stóran hluta tuttugustu aldar var kúgunarstjórn við völd í landinu, áður en lýðræði var komið á árið 1980.

Samfélag og stjórnmál

Perú er lýðveldi, forsetinn útnefnir forsætisráðherrann og ríkisstjórnina. Bæði forsetinn og þingið eru kjörin til fimm ára í senn. Á eftirstríðsárunum voru ýmist herstjórnir eða lýðræðislega kosnar stjórnir við völd í Perú. Síðustu herstjórninni var steypt af stóli árið 1979. Mikill stjórnmálalegur óstöðugleiki var í Perú allan níunda og tíunda áratuginn, einkum vegna eiturlyfjaviðskipta og ágengni róttæku vinstri skæruliðahreyfinganna „The lightening path“ og „Túpac Amaru“. Á tíu ára löngum valdatíma Alberto Fujimoris forseta, allan tíunda áratug síðustu aldar, dró úr eiturlyfjaviðskiptum vegna mikils hagvaxtar. Stjórnunarstíll hans varð þó sífellt einræðislegri sem leiddi til þess að hann sagði af sér þrátt fyrir sigur í kosningum árið 2000. Mikilvægustu pólitísku baráttumálin í Perú í dag eru baráttan gegn eiturlyfjaviðskiptum, vaxandi atvinnuleysi, að byggja upp grunngerð landsins og bæta sambandið við nágrannalöndin.

Hagkerfi og viðskipti

Aðalútflutningsvörur Perú eru fiskimjöl, bómull, sykur, kaffi og jarðefni. Perú flytur inn vélar, málma og ýmis konar matvöru. Miklar sveiflur voru í efnahag landsins á eftirstríðsárunum. Eftir mikla aukningu í jarðefnavinnslu og fiskveiðum á sjöunda áratug síðustu aldar tók við efnahagskreppa á níunda áratugnum og markaðsverð á útflutningsvörum landsins féll gríðarlega. Nokkuð dró úr verðbólgunni eftir umbætur í upphafi tíunda áratugarins, en mikil starfsemi fer enn fram utan hins formlega efnahagskerfis, þá sér í lagi eiturlyfjaviðskipti. Ferðaþjónustan hefur aukist með batnandi heilbrigðis- og öryggismálum, en er þó enn lítill hluti vergrar landsframleiðslu.

Kort

Tölfræði

Á þessari síðu er gildi fyrir landið Perú fyrir allar mælistikur (frá því ári sem síðast barst). Þú getur auðveldlega borið þessi gildi saman við gildi frá öðru ríki. Smelltu til að fá meiri upplýsingar um mælistikuna

  •  

    Perú

    Eining

    Syna mynd

    Heildarlandsvæði
    1 285 220
    1000 hektarar
    Notkun landsvæðis, ræktanlegt land
    3,2
    Hlutfall af heildarlandsvæði
  •  

    Perú

    Eining

    Syna mynd

    Fólksfjöldi
    32 551 815
    1000 íbúar
    Frjósemi
    2,3
    Frjósemi
    Jafnrétti - vísitala um kynjamismunun
    0,385
    Skali: 0-1 (0 er best)
    HDI - Lífskjaralisti Sameinuðu þjóðanna
    0,750
    Skala: 0-1 (der 1 er best)
    Lífslíkur
    74
    Ár
    Lífslíkur kvenna
    77
    Ár
    Lífslíkur karla
    72
    Ár
  •  

    Perú

    Eining

    Syna mynd

    Kjarnorka
    vantar gögn
    milljónir kílówattstunda (kWh)
  •  

    Perú

    Eining

    Syna mynd

    Alger fátækt
    3,5
    Hlutfall
    Vannærðir íbúar
    7,5
    Prósent
  •  

    Perú

    Eining

    Syna mynd

    Hælisleitendur eftir komulandi
    387
    Einstaklingar
    Flóttamenn, eftir upphafslandi
    6 111
    Einstaklingar
    Flóttamenn, eftir komulandi
    39 574
    Einstaklingar
    Flóttamenn í eigin landi
    59 000
    Flóttamenn í eigin landi
  •  

    Perú

    Eining

    Syna mynd

    Fjöldi látinna í vopnuðum átökum
    28
    Fjöldi látinna á hverja 100 000
    Friðarvísir
    1,986
    Vísir, þar sem 1 er besta gildi og 5 er verst
    Fjárútlát til hernaðarmála
    vantar gögn
    Prósent af VLF
  •  

    Perú

    Eining

    Syna mynd

    Barnadauði
    12
    Fjöldi á hver 1000 börn
    Fæðingar meðal ungra kvenna (15-19 ára)
    vantar gögn
    Levendefødte per 1000 kvinner (15-19 år)
    Dánartíðni á meðgöngu
    vantar gögn
    Dødsfall per 100.000 levendefødte
    Berklatilfelli
    120
    Tilfelli á hverja 100.000 íbúa.
  •  

    Perú

    Eining

    Syna mynd

    CO2-losun á hvern íbúa
    1,99
    Tonn af CO2 á íbúa
    Vistfræðileg fótspor
    2,3
    Hektar per person
  •  

    Perú

    Eining

    Syna mynd

    GDI - þróun lífskjara kvenna og karla
    0,959
    Skali
    Aftökur
    vantar gögn
    Fjöldi aftaka
    Spilling
    37
    Skali: 0-100
    Alþjóðlegur hamingjuvísir
    34,6
    Skali: 1-100 (þar sem 100 er best)
    Pólitísk réttindi
    2
    Skali: 1-7 (1 er best)
    Borgaraleg réttindi
    3
    Skali: 1-7 (1 er best)
  •  

    Perú

    Eining

    Syna mynd

    Lestrar- og skriftarkunnátta meðal ungs fólks
    98,9
    Fjöldi/hlutfall
    Ólæsi
    94,4
    Fjöldi/hlutfall
  •  

    Perú

    Eining

    Syna mynd

    Aðgangur að hreinu vatni
    86,7
    Prósent
  •  

    Perú

    Eining

    Syna mynd

    Atvinnuleysi meðal ungra kvenna
    vantar gögn
    Fjöldi/hlutfall
    Atvinnuleysi meðal ungs fólks
    9,5
    Fjöldi/hlutfall
    Atvinnuleysi
    vantar gögn
    Fjöldi/hlutfall
    Barnavinna
    14,5
    Prósent
    Verg landsframleiðsla
    vantar gögn
    US Dollar
    VLF á mann
    vantar gögn
    US Dollar
    Grunnframleiðsla
    vantar gögn
    Prósent
    Iðnaður
    37
    Prósent
    Þjónustustörf, viðskipti, kennsla o.fl.
    56
    Prósent