[[suggestion]]
Rúmenía

Helstu tölur og staðreyndir

Verg landsframleiðsla á hvern íbúa

23 027 PPP$

Aðrir áfangastaðir

Landafræði

Í miðju landinu er fjallgarðurinn Karpatene, með fjórtán tindum sem eru yfir 2000 metrar á hæð. Sunnar verða fjöllin svo að lægri fjallshryggjum, og í vestri og suð-austri einkennist landslagið af sléttum. Næstum helmingur landsins er flokkaður sem óspjallað vistkerfi, enda má finna eitt fjölbreyttasta dýra- og plönturíki í Evrópu innan landamæra Rúmeníu. Þar eru stórir verndaðir skógar, sem hafa verið ræktaðir upp aftur eftir stórfellt skógarhögg. Í suðaustri er dæmigert miðjarðarhafsloftslag, með mildum sumrum og vetrum. Í norðri verða veturnir hins vegar mjög kaldir og sumrin afar heit. Loftslagið er einnig mismunandi á milli svæði sem eru mishátt yfir sjávarmáli. Rúmenía varð fyrir mikilli mengun undir kommúnistastjórninni, en þá var mikil áhersla lögð á stóriðnað. Stór hluti jarðvegarins er ónýtur vegna súrs regns. Stór svæði hafa einnig orðið fyrir skaða vegna geislavirks úrgangs og vegna kjarnorkuslyssins sem átti sér stað í nágrannalandinu Úkraínu 1986. Á seinustu áratugum hafa Rúmenar hrint í framkvæmd umhverfisverndarátökum sem hafa gefið góða raun. Sífellt stærri svæði eru gerð að þjóðgörðum og eftirlit með loftlagsmengun hefur orðið mun meira eftir að landið gekk í ESB.

Earth Ecoprint

1.6 plánetunni Jörð

Ef allt mannkyn myndi neyta til jafns eins og gerist að meðaltali í Rúmenía, þá þyrftum við 1.6 eintök af plánetunni Jörð.
Sjá vísir fyrir vistfræðileg áhrif.

Saga

Landið sem er þekkt sem Rúmenía í dag var innlimað í Rómarveldi ca. 200 árum sae. Kr. Svæðinu var rænt og lagt í eyði af ýmsum hirðingjaþjóðflokkum næstu hundrað árin á eftir, eða þangað til Rómverska heimsveldið fór að riða til falls. Eftir fall Rómarveldis var landið undir stjórn nágrannalandanna lengi vel og þar var ekki að finna neinskonar heimastjórn þangað til að furstadæmin Vallakía og Moldavía voru stofnuð á 14. öld. Á 15. öld voru þau svo innlimuð inn í Ottóman-heimsveldið sem var við stjórnvölinn allt fram til loka 18. aldar. Á þeim tíma var þrýstingurinn frá Austur-Ungverska og Rússneska heimsveldinu orðinn of mikill og létu Ottómanar því stjórnina af hendi. Rússar lýstu því yfir að landið væri þeirra verndarsvæði, en misstu stjórnina yfir því í Krím- stríðinu (1853-1856). Árið 1881 lýstu Rúmenar yfir sjálfstæði og stofnuðu konungsveldi undir stjórn Carol konungs. Landið lýsti yfir hlutleysi í báðum heimsstyrjöldunum, en var þvingað til að taka afstöðu undir lok beggja þeirra. Eftir seinni heimsstyrjöldina tóku kommúnistar við völdum og afnámu konungsveldið. Frá 1965 – 1989 var Rúmenía undir stjórn einræðisherrans Nicolae Ceaucescu, en honum var steypt af stóli í blóðugri byltingu árið 1989. Upphaf tíunda áratugs seinustu aldar var nokkuð stormasamt, en Rúmenía gekk svo í Evrópusambandið árið 2007 og hefur ör vöxtur og pólitískur stöðugleiki einkennt landið eftir það.

Samfélag og stjórnmál

Ný stjórnarskrá var tekin í notkun í Rúmeníu eftir byltinguna 1989. Landinu er stjórnað í sameiningu af forsætisráðherra og forseta og er kjörtímabil þeirra beggja fimm ár. Allt frá byltingunni hefur fjölbreytileiki stjórnmálaflokka aukist hratt, án þess þó að sérstakar skiptingar eða pólitísk skil hafi myndast. Stjórnmálin eru mjög persónuleg og er oft einblínt á ákveðna einstaklinga frekar en flokka. Það er ekki óvenjulegt að stjórnmálamenn skipti um flokka eða fari í ríkisstjórnarsamstarf með fyrrum andstæðingum sínum. Í upphafi 21. aldarinnar fór landið í gegnum allskyns breytingar og endurskoðanir til að fá inngöngu í Evrópusambandið og fékk landið inngöngu árið 2007. Margir hafa þó gagnrýnt að látið hafi verið af þessari endurskoðun og breytingum þegar landið fékk inngöngu. Rúmenía var eitt af fátækustu löndum Evrópu eftir byltinguna 1989. Gamaldags stóriðja og óskilvirkur landbúnaður voru baggi á efnahagskerfinu. Atvinnuleysi var mikið og var mikil þörf og eftirspurn eftir opinberri félagslegri hjálp. Ástandið versnaði á tíunda áratug seinustu aldar. Við árþúsundamótin fór ástandið þó að batna og hefur landið færst nær nágrannalöndum sínum hvað varðar lífsgæði og velferð. 

Í Rúmeníu býr fjölmennasti hópur Róma fólks í heimi.  Róma fólki er mjög mismunað í Rúmeníu og er stór hluti þess án allra réttinda.  Margir hafa til dæmis engin skilríki og geta því ekki nýtt sér ríkisþjónustu né ferðast yfir landamæri.

Hagkerfi og viðskipti

Eftir að kommúnistastjórnin fór frá völdum, hefur Rúmenía fengið fjárhagslegan stuðning frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Stærsti úflutningsmarkaður þeirra var í Sovétríkjunum og því hrundu útflutningsviðskipti Rúmena með falli þeirra. Byggja þurfti upp allan iðnað og landbúnað frá grunni. Viðskiptajöfnuður var lengi vel neikvæður, en á seinustu árum hafa útflutningstekjur verið hærri en innflutningstekjur og talsverður vöxtur hefur orðið í mörgum atvinnugreinum. Þjónustugreinar sjá nú fyrir helmingi af þjóðarframleiðslu og landbúnaður er orðinn nútímalegri og skilvirkari. Það má segja að nú sé komið að lokum þess tíma sem Rúmenía hefur þurft til þess að aðlagast efnahagslífi sem er beintengt hinum frjálsa markaði í staðinn fyrir áætlunar-efnahagslífið sem var viðvarandi undir kommúnistastjórninni. Skattakerfið er orðið mun einfaldara en áður og því er landið nú fýsilegri kostur fyrir erlenda fjárfesta, en Rúmenía er orðið það austantjaldsland sem dregur til sín flesta erlenda fjárfesta. Þrátt fyrir að margar jákvæðar breytingar hefi verið gerðar, er Rúmenía enn eitt af fátækustu löndum í Evrópu og er þörfin fyrir félagslegan stuðning þar umtalsverð, atvinnuleysi er mikið og velferðarkerfið er vanþróað. Hátt spillingarstig hamlar einnig frekari efnahagslegri þróun.

Kort

Tölfræði

Á þessari síðu er gildi fyrir landið Rúmenía fyrir allar mælistikur (frá því ári sem síðast barst). Þú getur auðveldlega borið þessi gildi saman við gildi frá öðru ríki. Smelltu til að fá meiri upplýsingar um mælistikuna

  •  

    Rúmenía

    Eining

    Syna mynd

    Heildarlandsvæði
    238 390
    1000 hektarar
    Notkun landsvæðis, ræktanlegt land
    38,2
    Hlutfall af heildarlandsvæði
  •  

    Rúmenía

    Eining

    Syna mynd

    Fólksfjöldi
    19 580 634
    1000 íbúar
    Frjósemi
    1,5
    Frjósemi
    Jafnrétti - vísitala um kynjamismunun
    0,339
    Skali: 0-1 (0 er best)
    HDI - Lífskjaralisti Sameinuðu þjóðanna
    0,811
    Skala: 0-1 (der 1 er best)
    Lífslíkur
    74
    Ár
    Lífslíkur kvenna
    78
    Ár
    Lífslíkur karla
    71
    Ár
  •  

    Rúmenía

    Eining

    Syna mynd

    Kjarnorka
    11 676
    milljónir kílówattstunda (kWh)
  •  

    Rúmenía

    Eining

    Syna mynd

    Alger fátækt
    0,0
    Hlutfall
    Vannærðir íbúar
    vantar gögn
    Prósent
  •  

    Rúmenía

    Eining

    Syna mynd

    Hælisleitendur eftir komulandi
    360
    Einstaklingar
    Flóttamenn, eftir upphafslandi
    4 489
    Einstaklingar
    Flóttamenn, eftir komulandi
    5 464
    Einstaklingar
    Flóttamenn í eigin landi
    vantar gögn
    Flóttamenn í eigin landi
  •  

    Rúmenía

    Eining

    Syna mynd

    Fjöldi látinna í vopnuðum átökum
    249
    Fjöldi látinna á hverja 100 000
    Friðarvísir
    1,596
    Vísir, þar sem 1 er besta gildi og 5 er verst
    Fjárútlát til hernaðarmála
    vantar gögn
    Prósent af VLF
  •  

    Rúmenía

    Eining

    Syna mynd

    Barnadauði
    8
    Fjöldi á hver 1000 börn
    Fæðingar meðal ungra kvenna (15-19 ára)
    vantar gögn
    Levendefødte per 1000 kvinner (15-19 år)
    Dánartíðni á meðgöngu
    vantar gögn
    Dødsfall per 100.000 levendefødte
    Berklatilfelli
    81
    Tilfelli á hverja 100.000 íbúa.
  •  

    Rúmenía

    Eining

    Syna mynd

    CO2-losun á hvern íbúa
    3,52
    Tonn af CO2 á íbúa
    Vistfræðileg fótspor
    2,8
    Hektar per person
  •  

    Rúmenía

    Eining

    Syna mynd

    GDI - þróun lífskjara kvenna og karla
    0,990
    Skali
    Aftökur
    vantar gögn
    Fjöldi aftaka
    Spilling
    48
    Skali: 0-100
    Alþjóðlegur hamingjuvísir
    28,8
    Skali: 1-100 (þar sem 100 er best)
    Pólitísk réttindi
    2
    Skali: 1-7 (1 er best)
    Borgaraleg réttindi
    2
    Skali: 1-7 (1 er best)
  •  

    Rúmenía

    Eining

    Syna mynd

    Lestrar- og skriftarkunnátta meðal ungs fólks
    99,3
    Fjöldi/hlutfall
    Ólæsi
    98,8
    Fjöldi/hlutfall
  •  

    Rúmenía

    Eining

    Syna mynd

    Aðgangur að hreinu vatni
    100,0
    Prósent
  •  

    Rúmenía

    Eining

    Syna mynd

    Atvinnuleysi meðal ungra kvenna
    vantar gögn
    Fjöldi/hlutfall
    Atvinnuleysi meðal ungs fólks
    21,8
    Fjöldi/hlutfall
    Atvinnuleysi
    vantar gögn
    Fjöldi/hlutfall
    Barnavinna
    vantar gögn
    Prósent
    Verg landsframleiðsla
    vantar gögn
    US Dollar
    VLF á mann
    vantar gögn
    US Dollar
    Grunnframleiðsla
    4
    Prósent
    Iðnaður
    27
    Prósent
    Þjónustustörf, viðskipti, kennsla o.fl.
    67
    Prósent