[[suggestion]]
Rúmenía

Helstu tölur og staðreyndir

Verg landsframleiðsla á hvern íbúa

23 027 PPP$

Aðrir áfangastaðir

Landafræði

Í miðju landinu er fjallgarðurinn Karpatene, með fjórtán tindum sem eru yfir 2000 metrar á hæð. Sunnar verða fjöllin svo að lægri fjallshryggjum, og í vestri og suð-austri einkennist landslagið af sléttum. Næstum helmingur landsins er flokkaður sem óspjallað vistkerfi, enda má finna eitt fjölbreyttasta dýra- og plönturíki í Evrópu innan landamæra Rúmeníu. Þar eru stórir verndaðir skógar, sem hafa verið ræktaðir upp aftur eftir stórfellt skógarhögg. Í suðaustri er dæmigert miðjarðarhafsloftslag, með mildum sumrum og vetrum. Í norðri verða veturnir hins vegar mjög kaldir og sumrin afar heit. Loftslagið er einnig mismunandi á milli svæði sem eru mishátt yfir sjávarmáli. Rúmenía varð fyrir mikilli mengun undir kommúnistastjórninni, en þá var mikil áhersla lögð á stóriðnað. Stór hluti jarðvegarins er ónýtur vegna súrs regns. Stór svæði hafa einnig orðið fyrir skaða vegna geislavirks úrgangs og vegna kjarnorkuslyssins sem átti sér stað í nágrannalandinu Úkraínu 1986. Á seinustu áratugum hafa Rúmenar hrint í framkvæmd umhverfisverndarátökum sem hafa gefið góða raun. Sífellt stærri svæði eru gerð að þjóðgörðum og eftirlit með loftlagsmengun hefur orðið mun meira eftir að landið gekk í ESB.

Earth Ecoprint

1.6 plánetunni Jörð

Ef allt mannkyn myndi neyta til jafns eins og gerist að meðaltali í Rúmenía, þá þyrftum við 1.6 eintök af plánetunni Jörð.
Sjá vísir fyrir vistfræðileg áhrif.

Saga

Landið sem er þekkt sem Rúmenía í dag var innlimað í Rómarveldi ca. 200 árum sae. Kr. Svæðinu var rænt og lagt í eyði af ýmsum hirðingjaþjóðflokkum næstu hundrað árin á eftir, eða þangað til Rómverska heimsveldið fór að riða til falls. Eftir fall Rómarveldis var landið undir stjórn nágrannalandanna lengi vel og þar var ekki að finna neinskonar heimastjórn þangað til að furstadæmin Vallakía og Moldavía voru stofnuð á 14. öld. Á 15. öld voru þau svo innlimuð inn í Ottóman-heimsveldið sem var við stjórnvölinn allt fram til loka 18. aldar. Á þeim tíma var þrýstingurinn frá Austur-Ungverska og Rússneska heimsveldinu orðinn of mikill og létu Ottómanar því stjórnina af hendi. Rússar lýstu því yfir að landið væri þeirra verndarsvæði, en misstu stjórnina yfir því í Krím- stríðinu (1853-1856). Árið 1881 lýstu Rúmenar yfir sjálfstæði og stofnuðu konungsveldi undir stjórn Carol konungs. Landið lýsti yfir hlutleysi í báðum heimsstyrjöldunum, en var þvingað til að taka afstöðu undir lok beggja þeirra. Eftir seinni heimsstyrjöldina tóku kommúnistar við völdum og afnámu konungsveldið. Frá 1965 – 1989 var Rúmenía undir stjórn einræðisherrans Nicolae Ceaucescu, en honum var steypt af stóli í blóðugri byltingu árið 1989. Upphaf tíunda áratugs seinustu aldar var nokkuð stormasamt, en Rúmenía gekk svo í Evrópusambandið árið 2007 og hefur ör vöxtur og pólitískur stöðugleiki einkennt landið eftir það.

Samfélag og stjórnmál

Ný stjórnarskrá var tekin í notkun í Rúmeníu eftir byltinguna 1989. Landinu er stjórnað í sameiningu af forsætisráðherra og forseta og er kjörtímabil þeirra beggja fimm ár. Allt frá byltingunni hefur fjölbreytileiki stjórnmálaflokka aukist hratt, án þess þó að sérstakar skiptingar eða pólitísk skil hafi myndast. Stjórnmálin eru mjög persónuleg og er oft einblínt á ákveðna einstaklinga frekar en flokka. Það er ekki óvenjulegt að stjórnmálamenn skipti um flokka eða fari í ríkisstjórnarsamstarf með fyrrum andstæðingum sínum. Í upphafi 21. aldarinnar fór landið í gegnum allskyns breytingar og endurskoðanir til að fá inngöngu í Evrópusambandið og fékk landið inngöngu árið 2007. Margir hafa þó gagnrýnt að látið hafi verið af þessari endurskoðun og breytingum þegar landið fékk inngöngu. Rúmenía var eitt af fátækustu löndum Evrópu eftir byltinguna 1989. Gamaldags stóriðja og óskilvirkur landbúnaður voru baggi á efnahagskerfinu. Atvinnuleysi var mikið og var mikil þörf og eftirspurn eftir opinberri félagslegri hjálp. Ástandið versnaði á tíunda áratug seinustu aldar. Við árþúsundamótin fór ástandið þó að batna og hefur landið færst nær nágrannalöndum sínum hvað varðar lífsgæði og velferð. 

Í Rúmeníu býr fjölmennasti hópur Róma fólks í heimi.  Róma fólki er mjög mismunað í Rúmeníu og er stór hluti þess án allra réttinda.  Margir hafa til dæmis engin skilríki og geta því ekki nýtt sér ríkisþjónustu né ferðast yfir landamæri.

Hagkerfi og viðskipti

Eftir að kommúnistastjórnin fór frá völdum, hefur Rúmenía fengið fjárhagslegan stuðning frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Stærsti úflutningsmarkaður þeirra var í Sovétríkjunum og því hrundu útflutningsviðskipti Rúmena með falli þeirra. Byggja þurfti upp allan iðnað og landbúnað frá grunni. Viðskiptajöfnuður var lengi vel neikvæður, en á seinustu árum hafa útflutningstekjur verið hærri en innflutningstekjur og talsverður vöxtur hefur orðið í mörgum atvinnugreinum. Þjónustugreinar sjá nú fyrir helmingi af þjóðarframleiðslu og landbúnaður er orðinn nútímalegri og skilvirkari. Það má segja að nú sé komið að lokum þess tíma sem Rúmenía hefur þurft til þess að aðlagast efnahagslífi sem er beintengt hinum frjálsa markaði í staðinn fyrir áætlunar-efnahagslífið sem var viðvarandi undir kommúnistastjórninni. Skattakerfið er orðið mun einfaldara en áður og því er landið nú fýsilegri kostur fyrir erlenda fjárfesta, en Rúmenía er orðið það austantjaldsland sem dregur til sín flesta erlenda fjárfesta. Þrátt fyrir að margar jákvæðar breytingar hefi verið gerðar, er Rúmenía enn eitt af fátækustu löndum í Evrópu og er þörfin fyrir félagslegan stuðning þar umtalsverð, atvinnuleysi er mikið og velferðarkerfið er vanþróað. Hátt spillingarstig hamlar einnig frekari efnahagslegri þróun.

Kort

Tölfræði

Á þessari síðu er gildi fyrir landið Rúmenía fyrir allar mælistikur (frá því ári sem síðast barst). Þú getur auðveldlega borið þessi gildi saman við gildi frá öðru ríki. Smelltu til að fá meiri upplýsingar um mælistikuna

  •  

    Rúmenía

    Eining

    Syna mynd

    Þróunaraðstoð móttekin
    vantar gögn
    milljónir bandaríkjadaga 2006
    Alger fátækt
    5,7
    Hlutfall
    MPI - margvíð fátæktarvísitala
    vantar gögn
    Skala 0-1 (der 0 er best)
    Íbúar undir fátæktarmörkum
    25,30
    Hlutfall
  •  

    Rúmenía

    Eining

    Syna mynd

    HDI - Lífskjaralisti Sameinuðu þjóðanna
    0,811
    Skala: 0-1 (der 1 er best)
    IHDI - mismunur sýndur
    0,717
    Skala fra 0 til 1 (der 1 er best)
    Lífslíkur kvenna
    78
    Ár
    Lífslíkur karla
    71
    Ár
    Hamingjuvísir
    6,07
    Skali: 1-10 (þar sem 10 er best)
  •  

    Rúmenía

    Eining

    Syna mynd

    Fjöldi íbúa í þéttbýli
    52,8
    Fjöldi/hlutfall
  •  

    Rúmenía

    Eining

    Syna mynd

    Þéttbýli
    86
    Íbúar á hvern ferkílómetra
    Vistfræðileg fótspor
    2,8
    Hektar per person
  •  

    Rúmenía

    Eining

    Syna mynd

    CO2-losun
    70 003
    Þúsund tonn
    CO2-losun á hvern íbúa
    3,52
    Tonn af CO2 á íbúa
  •  

    Rúmenía

    Eining

    Syna mynd

    Landsvæði í minna en fimm metra hæð yfir sjávarmáli
    2,4
    Prosent
  •  

    Rúmenía

    Eining

    Syna mynd

    Fjöldi látinna í vopnuðum átökum
    249
    Fjöldi látinna á hverja 100 000
    Flóttamenn, eftir upphafslandi
    5 429
    Einstaklingar
    Flóttamenn, eftir komulandi
    5 644
    Einstaklingar
    Friðarvísir
    1,596
    Vísir, þar sem 1 er besta gildi og 5 er verst
    Aftökur
    vantar gögn
    Fjöldi aftaka
    Flóttamenn í eigin landi
    vantar gögn
    Flóttamenn í eigin landi
    Spilling
    47
    Skali: 0-100
    Pólitísk réttindi
    2
    Skali: 1-7 (1 er best)
    Fjölmiðlafrelsi
    25,67
    Skala der 0 er best
    Borgaraleg réttindi
    2
    Skali: 1-7 (1 er best)
  •  

    Rúmenía

    Eining

    Syna mynd

    Friðargæsluaðgerðir
    vantar gögn
    Antall deltagere i fredsbevarende operasjoner
    Fjárútlát til hernaðarmála
    2,0
    Prósent af VLF
  •  

    Rúmenía

    Eining

    Syna mynd

    Vannærðir íbúar
    0,0
    Prósent
    Vannærð börn
    3,5
    Prósent
  •  

    Rúmenía

    Eining

    Syna mynd

    Barnadauði
    8
    Fjöldi á hver 1000 börn
    Frjósemi
    vantar gögn
    Frjósemi
    Útbreiðsla alnæmis (15-49 ára)
    0,0
    Hlutfall
    Lífslíkur
    74
    Ár
    Dánartíðni á meðgöngu
    31
    Dødsfall per 100.000 levendefødte
    Fæðingar meðal ungra kvenna (15-19 ára)
    35
    Levendefødte per 1000 kvinner (15-19 år)
    Berklatilfelli
    72
    Tilfelli á hverja 100.000 íbúa.
  •  

    Rúmenía

    Eining

    Syna mynd

    Lestrar- og skriftarkunnátta meðal ungs fólks
    99,0
    Fjöldi/hlutfall
    Ólæsi
    98,6
    Fjöldi/hlutfall
    Lengd skólagöngu
    12
    Ár
    Fjöldi barna í grunnskólum
    86,6
    Prosent
  •  

    Rúmenía

    Eining

    Syna mynd

    Jafnrétti - vísitala um kynjamismunun
    0,339
    Skali: 0-1 (0 er best)
    Jafnrétti á vinnumarkaði
    43,6
    Fjöldi/hlutfall
  •  

    Rúmenía

    Eining

    Syna mynd

    Aðgangur að hreinu vatni
    87,8
    Prósent
  •  

    Rúmenía

    Eining

    Syna mynd

    Kjarnorka
    11 676
    milljónir kílówattstunda (kWh)
  •  

    Rúmenía

    Eining

    Syna mynd

    Atvinnuleysi meðal ungs fólks
    21,8
    Fjöldi/hlutfall
    Atvinnuleysi
    4,3
    Fjöldi/hlutfall
    Verg landsframleiðsla
    211 883 923 504
    US Dollar
    VLF á mann
    10 819
    US Dollar
    Grunnframleiðsla
    4
    Prósent
    Iðnaður
    30
    Prósent
    Þjónustustörf, viðskipti, kennsla o.fl.
    67
    Prósent
  •  

    Rúmenía

    Eining

    Syna mynd

    Internetnotendur
    63,8
    Notendur á hverja 100 íbúa
  •  

    Rúmenía

    Eining

    Syna mynd

    Hælisleitendur eftir komulandi
    360
    Einstaklingar
    Fólksfjöldi
    19 580 634
    1000 íbúar