[[suggestion]]
Tyrkland

Helstu tölur og staðreyndir

Höfuðborg

Ankara

Þjódernishópar

Tyrkir 70-75%, kúrdar 18%, aðrir minnihlutahópar 7-12%. (2008)

Tungumál

Tyrkneska, kúrdíska, dimli, azeri, kabardian

Trúarbrögð

Múslímar 99,8%, aðrir 2%

Sjtórnarform

Lýðveldi

Verg landsframleiðsla á hvern íbúa

25 247 PPP$

Aðrir áfangastaðir

Landafræði

Í suður- og norðurhluta Tyrklands, við Miðjarðarhaf og Svartahaf, eru vinsælir áfangastaðir evrópskra ferðamanna. Í austri mynda fjöll náttúruleg landamæri við nágrannalöndin Írak og Íran. Í miðju landsins er hálendi, þar sem meðalhæð er 1000 metrar yfir sjávarmáli. Vesturhluti landsins er að mestu láglendar sléttur sem henta vel til landbúnaðar. Tyrkland liggur á mörkum jarðskorpufleka sem hefur leitt til tíðra jarðskjálfta, oft með hörmulegum afleiðingum. Loftslagið er mjög breytilegt, temprað miðjarðarhafsloftslag í suðvestri og kalt meginlandsloftslag í fjöllunum í norðaustri. Tyrkland stendur frammi fyrir miklum umhverfisvandamálum – jarðvegseyðing hefur skemmt meira en helming ræktanlegs lands og loftmengun í borgunum hefur aukist gífurlega undanfarin ár. Vegna lélegrar stjórnunar hafa mörg fyrirtæki komist upp með að losa sig við eiturefnaúrgang í árnar. Stjórnun landsins hefur batnað eftir að ríkið hóf aðildarviðræður við ESB árið 1999, en enn er þó langt í land.

Earth Ecoprint

1.8 plánetunni Jörð

Ef allt mannkyn myndi neyta til jafns eins og gerist að meðaltali í Tyrkland, þá þyrftum við 1.8 eintök af plánetunni Jörð.
Sjá vísir fyrir vistfræðileg áhrif.

Saga

Í Tyrklandi eru í dag síðustu leifar Ottóman-keisaradæmisins, sem frá 1300–1550 var eitt af valdamestu ríkjum heims. Keisaradæmið var stofnað í lok 13. aldar, þegar Mongólar höfðu hrakið flesta múslíma þaðan sem í dag er Írak og Íran inn í Tyrkland þar sem þeir sameinuðust undir Óman hinum fyrsta. Á hátindi sínum náði Ottóman-keisaradæmið yfir alla Norður-Afríku, mestan hluta Suðaustur-Evrópu og stóra hluta Asíu. Á 19. öld fór að halla undan fæti og keisaradæmið missti stöðugt meira landsvæði. Eftir að hafa tekið þátt í fyrri heimsstyrjöldinni og tapað (1914-1918) hrundi keisaradæmið og árið 1924 var því sem eftir var af ríkinu breytt í tyrkneska lýðveldið, stofnað af Mustafa Kemal – Atatürk („faðir tyrkja“). Allt sem tengdi saman trú og ríki var fjarlægt og kveðið var á um algeran aðskilnað á milli ríkis og trúar í stjórnarskránni. Atatürk dó árið 1938 en flokkurinn sem hann stofnaði var við völd fram til ársins 1950, þegar Lýðveldisflokkurinn komst til valda. Næstu þrír áratugir einkenndust af pólitískum óstöðugleika, með valdaránum hersins árin 1960, 1971 og 1980, af mismunandi ástæðum. Á tveimur síðustu áratugum síðustu aldar barðist herinn gegn kúrdísku skæruliðahreyfingunni PKK í austurhluta landsins.

Samfélag og stjórnmál

Tyrklandi er stjórnað af kjörnum forseta og ríkisstjórn sem er tilnefnd af þinginu. Tyrknesk stjórnmál einkennast af spennu á milli stjórnmálamanna og stofnana í ríkiseigu, eins og dómskerfisins og hersins. Dómstólarnir líta á það sem sína ábyrgð að viðhalda hinni andtrúarlegu stefnu sem er arfleifð „föður“ landsins, Kemal Atatürk. Þeir hafa nokkrum sinnum bannað stjórnmálaflokka sem gefa í skyn að þeir hyggist blanda saman trúmálum og stjórnmálum. Herinn hefur mjög mikil áhrif á Þjóðarráðið, sem er æðsta stofnun Tyrklands í öryggismálum. Þrátt fyrir mörg valdarán hefur herinn oftast afsalað sér völdum til nýkjörinna ríkisstjórna eftir stuttan tíma. Undanfarin ár hefur hinn íslamski jafnréttis- og þróunarflokkur notið mests fylgis og myndað nokkrar ríkisstjórnir. Tyrkland er félagslega skipt land með gífurlegum mun á menntunarstigi og tekjum íbúa borganna í vestri og minni þorpa í austri. Kúrdíski minnihlutinn í austri, sem er um það bil 20 prósent af íbúum landsins, hefur verið kúgaður í áraraðir. Á tímabilinu frá 1984-1999 var stríð á milli kúrdísku skæruliðahreyfingarinnar PKK og tyrkneska hersins. Landið hefur um árabil verið sakað um gróf mannréttindabrot, sérstaklega gegn kúrdíska minnihlutanum og pólitískum föngum. Undanfarin ár hefur ríkisstjórnin stuðlað að breytingum til að bæta ástandið svo að landið uppfylli skilyrði aðildar að ESB.

Hagkerfi og viðskipti

Grundvallarþáttur í hugmyndafræði Atatürk, stofnanda Tyrklands nútímans, var að ríkið skyldi stjórna stærstum hluta efnahagsins. Á níunda áratugnum var hafist handa við að einkavæða hluta fyrirtækja í ríkiseigu, ríkið gegnir þó enn mikilvægu efnahagslegu hlutverki í landinu. Einkavæðingunni var ekki fylgt eftir með viðeigandi reglugerðum, sem hefur haft í för með sér umfangsmikla spillingu og ýmislegt bendir til þess að svarti markaðurinn samsvari um það bil 50 prósent af vergri landsframleiðslu landsins. Undanfarin ár hefur fjöldaframleiðsla á bílum og rafmagnsvörum orðið sífellt stærri hluti af efnahagnum á meðan hlutur landbúnaðar hefur minnkað. Landið er þó enn eitt af stærstu landbúnaðarlöndum heims og er sjálfbært um mat. Tyrkland hefur búið við stöðugan efnahagslegan vöxt frá árinu 2000, undantekning varð þó á þegar alþjóðlega fjármálakreppan reið yfir heiminn árið 2009.

Kort

Tölfræði

Á þessari síðu er gildi fyrir landið Tyrkland fyrir allar mælistikur (frá því ári sem síðast barst). Þú getur auðveldlega borið þessi gildi saman við gildi frá öðru ríki. Smelltu til að fá meiri upplýsingar um mælistikuna

  •  

    Tyrkland

    Eining

    Syna mynd

    Þróunaraðstoð móttekin
    3 141 610 000
    milljónir bandaríkjadaga 2006
    Alger fátækt
    0,2
    Hlutfall
    MPI - margvíð fátæktarvísitala
    vantar gögn
    Skala 0-1 (der 0 er best)
    Íbúar undir fátæktarmörkum
    1,60
    Hlutfall
  •  

    Tyrkland

    Eining

    Syna mynd

    IHDI - mismunur sýndur
    0,669
    Skala fra 0 til 1 (der 1 er best)
  •  

    Tyrkland

    Eining

    Syna mynd

    Fjöldi íbúa í þéttbýli
    70,5
    Fjöldi/hlutfall
  •  

    Tyrkland

    Eining

    Syna mynd

    CO2-losun
    345 981
    Þúsund tonn
    CO2-losun á hvern íbúa
    4,49
    Tonn af CO2 á íbúa
  •  

    Tyrkland

    Eining

    Syna mynd

    Landsvæði í minna en fimm metra hæð yfir sjávarmáli
    0,5
    Prosent
  •  

    Tyrkland

    Eining

    Syna mynd

    Fjöldi látinna í vopnuðum átökum
    387
    Fjöldi látinna á hverja 100 000
    Friðarvísir
    2,898
    Vísir, þar sem 1 er besta gildi og 5 er verst
    Aftökur
    vantar gögn
    Fjöldi aftaka
    Spilling
    41
    Skali: 0-100
    Pólitísk réttindi
    5
    Skali: 1-7 (1 er best)
    Fjölmiðlafrelsi
    52,81
    Skala der 0 er best
    Borgaraleg réttindi
    6
    Skali: 1-7 (1 er best)
  •  

    Tyrkland

    Eining

    Syna mynd

    Friðargæsluaðgerðir
    vantar gögn
    Antall deltagere i fredsbevarende operasjoner
    Fjárútlát til hernaðarmála
    2,2
    Prósent af VLF
  •  

    Tyrkland

    Eining

    Syna mynd

    Vannærðir íbúar
    0,0
    Prósent
    Vannærð börn
    1,7
    Prósent
  •  

    Tyrkland

    Eining

    Syna mynd

    Barnadauði
    12
    Fjöldi á hver 1000 börn
    Frjósemi
    2,0
    Frjósemi
    Útbreiðsla alnæmis (15-49 ára)
    vantar gögn
    Hlutfall
    Lífslíkur
    74
    Ár
    Dánartíðni á meðgöngu
    21
    Dødsfall per 100.000 levendefødte
    Fæðingar meðal ungra kvenna (15-19 ára)
    27
    Levendefødte per 1000 kvinner (15-19 år)
    Berklatilfelli
    17
    Tilfelli á hverja 100.000 íbúa.
  •  

    Tyrkland

    Eining

    Syna mynd

    Lestrar- og skriftarkunnátta meðal ungs fólks
    99,6
    Fjöldi/hlutfall
    Ólæsi
    96,2
    Fjöldi/hlutfall
    Lengd skólagöngu
    12
    Ár
    Fjöldi barna í grunnskólum
    94,3
    Prosent
  •  

    Tyrkland

    Eining

    Syna mynd

    Jafnrétti - vísitala um kynjamismunun
    0,328
    Skali: 0-1 (0 er best)
    Jafnrétti á vinnumarkaði
    32,7
    Fjöldi/hlutfall
  •  

    Tyrkland

    Eining

    Syna mynd

    Aðgangur að hreinu vatni
    vantar gögn
    Prósent
  •  

    Tyrkland

    Eining

    Syna mynd

    Kjarnorka
    vantar gögn
    milljónir kílówattstunda (kWh)
  •  

    Tyrkland

    Eining

    Syna mynd

    Atvinnuleysi meðal ungs fólks
    16,9
    Fjöldi/hlutfall
    Atvinnuleysi
    10,9
    Fjöldi/hlutfall
    Verg landsframleiðsla
    851 549 299 635
    US Dollar
    VLF á mann
    10 546
    US Dollar
    Grunnframleiðsla
    6
    Prósent
    Iðnaður
    29
    Prósent
    Þjónustustörf, viðskipti, kennsla o.fl.
    65
    Prósent
  •  

    Tyrkland

    Eining

    Syna mynd

    Internetnotendur
    64,7
    Notendur á hverja 100 íbúa
  •  

    Tyrkland

    Eining

    Syna mynd

    Hælisleitendur eftir komulandi
    106 378
    Einstaklingar
    Fólksfjöldi
    81 916 871
    1000 íbúar
    Flóttamenn, eftir upphafslandi
    95 192
    Einstaklingar
    Flóttamenn, eftir komulandi
    3 789 203
    Einstaklingar
    HDI - Lífskjaralisti Sameinuðu þjóðanna
    0,791
    Skala: 0-1 (der 1 er best)
    Flóttamenn í eigin landi
    1 113 000
    Flóttamenn í eigin landi
    Lífslíkur kvenna
    77
    Ár
    Lífslíkur karla
    72
    Ár
    Hamingjuvísir
    5,37
    Skali: 1-10 (þar sem 10 er best)