Kólumbía

Á árunum 1948 til 1958 var stríð í Kólumbíu. Oft er vísað til tímabilsins sem „La Violencia” en yfir 300.000 manns létu á þeim tíma lífið. Þetta var upphaflega stríð á milli íhaldssamra og frjálslyndra en hafði einnig mikil áhrif á heimamenn. Bændur á landsbyggðinni skipulögðu þess vegna sína eigin heri sér til verndar. Herirnir voru studdir af kommúnistaflokknum sem varð æ sterkari á landsbyggðinni. „La Violencia“ lauk með sáttum á milli íhaldssamra og frjálslyndra. Þeir komu sér saman um að deila með sér völdum í ríkinu og stjórna landinu í sameiningu. Þeir lögðu á sama tíma bann við allri stjórnarandstöðu. Á þennan hátt mynduðu þeir sameiginlega víglínu gagnvart róttækum öflum landsins og komu á valdaeinræði sem féll illa í kramið hjá vinstri sinnuðum.

Samkomulag um valdaskiptingu var innleitt árið 1958. Árið 1959 var árið fyrir kúbönsku byltinguna og á þeim tíma voru róttæk öfl áberandi í Suður-Ameríku. Í Kólumbíu komu fleiri skæruliðahreyfingar fram á sjónarsviðið, sumar þeirra áttu rætur að rekja til bændaherjanna, en aðrar í róttæk stúdentaumhverfi. Stærstu og mikilvægustu skæruliðahreyfingarnar voru FARC og ELN, sem báðar börðust fyrir nýrri ríkisstjórn og lýðræðislegri stjórnarháttum. Fyrsti bardaginn á milli ríkisstjórnarhersins og skæruliðanna var árið 1965, átökin standa enn yfir í dag. Til viðbótar við herinn og skæruliðana komu ólíkir herskáir hópar sér fyrir í landinu. Þeir sameinuðust í herliði sem var kallað AUC. Þetta er hægrisinnað herlið sem hafði það að markmiði að berjast gegn skæruliðahreyfingunum, verja ríkið og hið ríkjandi kerfi. Því hefur verið haldið fram að herskáu hóparnir vinni með ríkisstjórninni, en ríkisstjórnin hefur neitað því. Hinir herskáu hópar hafa staðið fyrir umfangsmestu árásunum í Kólumbíu, en herinn og vinstrisinnuðu skæruliðarnir eru einnig ábyrgir fyrir alvarlegum mannréttindabrotum.

Til viðbótar við hina miklu togstreitu á milli vinstri og hægri afla í kólumbískum stjórnmálum, stendur landið frammi fyrir alvarlegum vandamálum tengdum viðskiptum með eiturlyf. Náin tengsl eru á milli þessara tveggja þátta, þar sem mikið af þeim peningum sem koma frá fíkniefnaviðskiptunum eru notaðir til að fjármagna bæði skæruliðana og hina herskáu. Eiturlyfjabarónarnir hafa lengi verið mikilvægir í kólumbískum stjórnmálum. Stjórnarandstæðingar eru myrtir og þegar einn maður gerði hreinsun og uppstokkun í eiturlyfjaheiminum að kosningaefni, voru þrír forsetaframbjóðendur myrtir áður en kosningunum lauk. Bandaríkin hafa hafið herferð gegn eiturlyfjaframleiðslu Kólumbíu og verslun með þau, en sett var á laggirnar hin svokallaða Kólumbíuáætlun, „Plan Columbia“ árið 2001. Eftir 11. september settu Bandaríkin bæði FARC og ELN á lista yfir hryðjuverkahópa og skilgreindu herferðina gegn þeim sem hluta af alheimsstríði gegn hryðjuverkum (sjá Írak, Al-Qaida og Afganistan). „Áætlunin“ er að berjast gegn skæruliðunum og eyðileggja eiturlyfjaplönturnar með því að úða á þær eyðandi áburði.

Bandaríkin hafa réttlætt íhlutun sína í Kólumbíu með því að Kólumbía sé einn stærsti innflytjandi m m aríjúana og kókaíns til Norður-Ameríku og að það sé eitthvað sem þeir vilji stöðva. Kólumbíuáætlunin og íhlutun Bandaríkjanna í átökunum í Kólumbíu hefur mætt sterkri gagnrýni alþjóðasamfélagsins. Margar ástæður eru fyrir því: Í fyrsta lagi hefur eitrið sem notað er til að drepa plönturnar verið gagnrýnt, því það hefur slæm áhrif á annað plöntulíf, sem gerir það að verkum að lífsgrundvöllur fátækra bænda hrynur. Í öðru lagi er því haldið fram að aðgerðir Bandaríkjamanna snúist meira um olíu en um eiturlyf, en á yfirráðasvæðum skæruliðanna á Amazon-svæðunum er talið að miklar olíuauðlindir sé að finna og með því að hafa stjórn á skæruliðunum gefst aðgangur að olíunni.

Núverandi forseti Kólumbíu, Álvaro Uribe Vélez, tók við völdum 2002. Hann er hliðhollur Bandaríkjunum og heldur uppi harðri stefnu gegn FARC og ELN. Friðarsamkomulagið sem hann kom í gegn með AUC árið 2003 hefur ekki vakið hrifningu hjá vinstri öflum landsins, sem líta á AUC og stjórnarherinn sem tvær hliðar á sama máli. Í kjölfar samkomulagsins árið 2003 var samþykkt frumvarp í þinginu um almenna sakaruppgjöf í tengslum við afvopnun herskáu hópanna. Samþykktin hefur mætt mikilli gagnrýni þar sem þetta gerir ómögulegt að sækja til saka hermennina í herskáu hópunum sem hafa framið alvarlega glæpi gegn óbreyttum kólumbískum borgurum.

Uribe hefur tjáð að hann vilji semja við FARC og ELN ef þeir lýsa yfir vopnahléi. Skæruliðahreyfingarnar segjast vera viljugar til að semja ef forsetinn viðurkennir að það eigi sér stað vopnuð átök í landinu og tali ekki um stríðið gegn FARC og ELN sem stríð gegn hryðjuverkum. Þrátt fyrir að forsendur fyrir bráðabirgðasamningum hafi ekki verið innleiddar af neinum deiluaðilanna, hafa undanfarin ár verið haldnir nokkrir fundir skæruliðanna og stjórnvalda. Þó hafa ekki verið gerðir raunverulegir samningar í stjórnartíð Uribe, ólíkt fyrrum forsetum.

Árið 2005 breytti Uribe kosningalögunum, þessar breytingar fólu í sér að hann gat verið endurkjörinn sem forseti í kosningunum árið 2006. Það er spurning hvort friðarsamkomulag náist áður en kjörtímabil hans sem sem forseti rennur út árið 2010. Kólumbía er í dag það land í heiminum sem hefur næstflesta flóttamenn, á eftir Súdan. 3,5 af 45 milljónum Kólumbíumanna eru á flótta í eigin landi. Þetta eru afleiðingar af sókn ríkisstjórnarinnar gegn skæruliðunum síðastliðin ár. Á sama tíma hefur dregið eitthvað úr tíðni morða og mannshvarfa.

„Áætlunin“ er að berjast gegn skæruliðunum og eyðileggja eiturlyfjaplönturnar með því að úða á þær eyðandi áburði.

Bandaríkin hafa réttlætt íhlutun sína í Kólumbíu með því að Kólumbía sé einn stærsti innflytjandi m m aríjúana og kókaíns til Norður-Ameríku og að það sé eitthvað sem þeir vilji stöðva. Kólumbíuáætlunin og íhlutun Bandaríkjanna í átökunum í Kólumbíu hefur mætt sterkri gagnrýni alþjóðasamfélagsins. Margar ástæður eru fyrir því: Í fyrsta lagi hefur eitrið sem notað er til að drepa plönturnar verið gagnrýnt, því það hefur slæm áhrif á annað plöntulíf, sem gerir það að verkum að lífsgrundvöllur fátækra bænda hrynur. Í öðru lagi er því haldið fram að aðgerðir Bandaríkjamanna snúist meira um olíu en um eiturlyf, en á yfirráðasvæðum skæruliðanna á Amazon-svæðunum er talið að miklar olíuauðlindir sé að finna og með því að hafa stjórn á skæruliðunum gefst aðgangur að olíunni.