Afganistan
| Staðreyndir | Tölfræði | Þúsaldarmarkmið Sameinuðu þjóðanna |
Afganistan var stjórnað af talibönum stærstan hluta tíunda áratugarins. Þeim var steypt af stóli vorið 2002 af fjölþjóðaher sem var liður í stríði Bandaríkjanna gegn hryðjuverkum.
Landfræði og umhverfi
Landslag Afganistans er að mestu þurrt fjalllendi, en þar eru einnig sléttur og frjósamir dalir sem henta vel til landbúnaðar. Flestir bæir liggja í dölum í austanverðu Afganistan. Skortur er á hreinu drykkjarvatni og skógareyðing er alvarlegt umhverfisvandamál.
Ef allt mannkyn myndi neyta til jafns eins og gerist að meðaltali í Afganistan, þá þyrftum við 0.3 eintök af plánetunni Jörð. Sjá mælistikuna fyrir vistfræðileg áhrif.
Saga
Með reglulegu millibili hefur verið ráðist inn í Afganistan af valdhöfum í nágrannalöndunum. Á áttunda áratugnum var stjórnmálaástandið undir miklum áhrifum frá Sovétríkjunum, sem hvað eftir annað réðust inn í landið og settu á ríkisstjórn hliðholla Sovétríkjunum. Stjórnarandstaðan sameinaðist í þjóðernissinnuðu, múslímsku hreyfinguna Mujahedin og margra ára ofsafengið borgarastríð kom í kjölfarið. Talibanar eiga rætur að rekja til Mujahedin-hreyfingarinnar. Þessi herskáa bókstafstrúarhreyfing hét því að endi skyldi bundinn á stríð og spillingu og fékk fljótt stuðningsmenn í landi sem þráði stöðugleika. Árið 1996 náðu þeir völdum yfir Kabúl og lýstu yfir að Afganistan væri „hreint íslamskt ríki“. Náin tengsl talibana við hryðjuverkasamtökin Al-Qaida og Osama Bin Laden eru ástæða þess að landið var í brennidepli eftir hryðjuverkaárásirnar á Bandaríkin 11. september 2001. Bin Laden er sagður hafa skipulagt aðgerðirnar og er talið að hann haldi til í Afganistan. Þegar talibanar neituðu að framselja Bin Laden fór fjölþjóðaher undir stjórn Bandaríkjanna í stríð. Talibanar gáfust upp eftir tveggja mánaða átök og lýðræðislega kosin stjórn tók við völdum. Stjórnmálaástand í landinu er langt frá því að vera stöðugt og talibanar eru enn áberandi í stjórnmálum í Afganistan.
Samfélag og stjórnmál
Mikilvægustu landbúnaðarvörur Afganistans eru ávextir, korn og bómull. Í landinu er töluvert af kolum, náttúrugasi og járngrýti, en margra ára átök og óstöðugleiki hafa leitt til þess að þetta hefur að litlu leyti verið þróað. Landið hefur lengi verið leiðandi í heiminum í ópíumframleiðslu, en talibanar stöðvuðu framleiðsluna á þeim árum sem þeir voru við völd. Eftir fall talibana hefur framleiðslan hafist aftur. Afganistan er stærsti ópíumframleiðandi heims, en 75 prósent af ópíumframleiðslu í heiminum í dag er ræktað í Afganistan.
Hagkerfi og viðskipti
Mikilvægustu landbúnaðarvörur Afganistans eru ávextir, korn og bómull. Í Afganistan er lítill iðnaður, en mikilvægar kola-, járngrýtis- og gasauðlindir er að finna þar. Áratuga löng átök í landinu hafa leitt til þess að náttúruauðlindirnar eru einungis að litlu leyti nýttar.
Other country profiles
Heimsálfa/svæði
Asía
Gervihnattamyndir
Hamoudvatnið
Aðild/þátttaka
Alþjóðabankinn
Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn
G77
Ríki utan hernaðarbandalaga
Sameinuðu þjóðirnar (SÞ)
Vanþróuðustu löndin
Þróunarlönd án aðgangs að sjó
Afganistan varð aðildarríki SÞ árið 1946.
Afganistan
Í gegnum söguna hafa mörg stríð verið háð í Afganistan. Í dag er landinu í fyrsta sinn stjórnað af kjörnum leiðtoga í tilraun til að lýðræðisvæða landið. Það þarf þó að sigrast á mörgum hindrunum, eigi lýðræðið að halda velli, þróast og festa sig í sessi.
Lesa meira
Höfuðborg:
Kabúl
Þjóðernishópar:
Pashtun 42%, Tajik 27%, Hazara 9%, Uzbek 9%, Aimak 4%, Turkmen 3%, Baloch 2%, aðrir 4%
Tungumál:
Afghan Persian or Dari (opinber mál) 50%, Pashto (opinbert mál) 35%, Turkic languages (primarily Uzbek and Turkmen) 11%, 30 minor languages (primarily Balochi and Pashai) 4%, much bilingualism
Trúarbrögð:
Súnní Múslimar 80%, Sjía Múslimar 19%, aðrir 1%