Ísrael
| Staðreyndir | Tölfræði | Þúsaldarmarkmið Sameinuðu þjóðanna |
Árið 1948 var Ísraelsríki stofnað á landi sem Palestínumenn hafa litið á sem sitt. Átök á milli Palestínumanna og Ísraela hafa staðið yfir æ síðan.
Landfræði og umhverfi
Með ströndum Ísraels er láglendi, í norðri er frjósamt hálendi, en eyðimerkur í suðri. Vatnsskortur er mikið vandamál og vatnsþörf landbúnaðarins veldur því að gengið er á birgðir grunnvatns í landinu. Ísraelar hafa undanfarin ár gert fjölda tilrauna til að vinna ferskvatn úr sjó.
Ef allt mannkyn myndi neyta til jafns eins og gerist að meðaltali í Ísrael, þá þyrftum við 2.7 eintök af plánetunni Jörð. Sjá mælistikuna fyrir vistfræðileg áhrif.
Saga
Ísraelar höfðu í mörg ár unnið að því að eignast eigið ríki, þegar stofnun Ísraels var kunngerð árið 1948. Ríkið var stofnað í samráði við SÞ og stóran hluta alþjóðasamfélagsins. Arabaheimurinn leit þó á stuðninginn sem svik við málstað Palestínumanna og lýsti þegar yfir stríði við hið nýja ríki. Þegar því lauk í janúar 1949, höfðu Ísraelsmenn náð undir sig landsvæði sem var 21% stærra en það landsvæði sem SÞ höfðu ráðgert að kæmi í þeirra hlut í upphafi. Árið 1967, í sex daga stríðinu svokallaða, náðu Ísraelar undir sig enn stærra landsvæði. Þá tóku þeir Gasaströndina af Egyptum, Vesturbakkann í Austur-Jerúsalem frá Jórdönum og hluta af Gólanhæðum af Sýrlandi.
Með samkomulagi við Palestínumenn árið 1994 stjórna þeir nú Gasaströnd og Vesturbakkanum. Margir Palestínumenn litu á stofnun sjálfsstjórnarsvæðanna sem stofnun nýs palestínsks ríkis, en því neituðu leiðtogar Ísraels.
Samfélag og stjórnmál
Knesset, þjóðþing Ísraels, er kosið til fjögurra ára í senn. Valdið er hjá 120 þingmönnum og ríkisstjórninni sem þeir kjósa. Forsetinn er einnig útnefndur af Knesset, en hefur lítil völd. Þinginu hefur ekki tekist að koma sér saman um stjórnarskrá, en samþykkir hver lögin á fætur öðrum. Gyðingar, íbúar landsins, skiptast í tvo höfuðflokka, þá sem fluttust frá Evrópu til Ísraels og þá sem eru af asískum og afrískum uppruna. Evrópu-gyðingarnir voru ráðandi í síonistahreyfingunni sem gegndi mikilvægu hlutverki við stofnun Ísraelsríkis og hafa síðan verið stjórnmálaleg og menningarleg elíta landsins.
Hagkerfi og viðskipti
Ísraelar nota mikla fjármuni til hernaðar. Öryggismál hafa ætíð verið ofarlega á forgangslista stjórnvalda. Almenn herskylda er bæði meðal karla og kvenna og stundum hafa 40% af fjárlögum landsins farið til varnarmála. Landbúnaður er mikilvægur og iðnaður fjölbreyttur en tekjurnar hrökkva skammt. Ferðaþjónusta hefur vaxið mjög og byggir á mörgum sögufrægum stöðum sem eru innan landamæra Ísraels. Landið hefur þó löngum verið háð efnahagslegum stuðningi erlendis frá.
Other country profiles
Heimsálfa/svæði
Asía
Gervihnattamyndir
Dauðahafið
Aðild/þátttaka
Alþjóðabankinn
Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn
Lönd sem eiga kjarnorkuvopn
OECD
Sameinuðu þjóðirnar (SÞ)
Ísrael varð aðildarríki SÞ árið 1949.
Palestína
Árið 1948 var Ísraelsríki stofnað á palestínsku landi, þrátt fyrir umfangsmikil mótmæli frá Palestínumönnum og Arabaheiminum. Árekstar á milli Ísraelsmanna og Palestínumanna hafa síðan þá verið margir og blóðugir og enn er langt í land að friðsamleg og varanleg lausn finnist.
Lesa meira
Átökin á milli Palestínumanna og Ísraela fóru líka fram á líbanskri jörð og Líbanar hafa liðið fyrir vandamálin í nágrannalandinu.
Lesa meira
Ísrael hertók Gólanhæðir sem tilheyrður Sýrlandi, árið 1967 og hefur frá árinu 1981 haldið því fram að þær séu ísraelskt yfirráðasvæði. Alþjóðasamfélagið krefst þess að Ísrael skili svæðinu tilbaka.
Lesa meira
Höfuðborg:
Jerúsalem
Þjóðernishópar:
Gyðingar 76.4%, arabar og aðrir 23.6% (2004)
Tungumál:
Hebreska, arabíska, enska
Trúarbrögð:
Gyðingdómur 76.4%, múslímar 16%, aðrir 7,8% (2004)