Sádi-Arabía
| Staðreyndir | Tölfræði | Þúsaldarmarkmið Sameinuðu þjóðanna |
Sádi-Arabía er eitt af ríkustu löndum í heimi vegna þeirra miklu olíu- og gasauðlinda sem þar má finna. Þrátt fyrir að landið hafi aðlagað sig að nútímalegri borgarmenningu, eru Sádi-Arabar mjög hefðbundnir, en íbúar landsins lifa samkvæmt gömlum hefðum og gildum og eru skyldugir til að fylgja íslömskum reglum.
Landfræði og umhverfi
Sádi-Arabía nær yfir bróðurpart Arabíuskaga og einkennist landslagið af þurrum gresjum og eyðimörk. Sumrin eru afskaplega heit, en hitinn getur farið nálægt 50°C. Veturnir eru svalari með 14-23°C hita. Við ströndina er loftslagið mildara og hitastigið jafnara á milli árstíða.
Allar ár í landinu þorna upp einhvern tímann yfir árið og því þurfa Sádi-Arabar að reiða sig á grunnvatn og salthreinsaðan sjó. Sandbylir eru tíðir, en árið 2009 varð landið fyrir barðinu á svo kröftugum sandstormi að ómögulegt var að fara út úr húsi á meðan hann gekk yfir. Sádi-Arabar eiga sök á stórum hluta kolefnislosunar í heiminum, aðallega vegna olíu- og gasiðnaðar. Sádi-Arabar glíma einnig við önnur umhverfisvandamál, svo sem jarðeyðingu, mengun meðfram strandlengjunni vegna olíuleka og ofneyslu vatns.
Ef allt mannkyn myndi neyta til jafns eins og gerist að meðaltali í Sádi-Arabía, þá þyrftum við 2.8 eintök af plánetunni Jörð. Sjá mælistikuna fyrir vistfræðileg áhrif.
Saga
Búseta hefur verið á Arabíuskaga í fleiri þúsund ár, en lengst af voru þar lítil og einangruð samfélög. Íbúarnir höfðu lífsviðurværi sitt aðallega af verslun og viðskiptum meðfram strandlengjunni. Inn til landsins bjuggu hirðingjar sem sáu fyrir sér með kameldýrabúskap.
Konungsfjölskyldan á rætur að rekja til Nedsjd, þar sem Saud fjölskyldan komst til valda á 18. öld. Erfingjar þeirra hafa farið með stjórn landsins síðan. Á fyrri hluta 20. aldarinnar fór Ibn Saud í landvinninga og var konungsríkið Sádi-Arabía stofnað árið 1932. Landið er eina arabíska landið sem hvorki hefur verið ráðist inn í né gert að nýlendu, en landið hefur ætíð haft sterk tengsl við Bretland og Bandaríkin. Bandaríkjamenn settu upp herstöðvar í landinu í kringum Persaflóastríðið árið 1991, en stríðið snerist um að frelsa Kúveit undan hersetu Íraka. Bandalag þrjátíu og fjögurra landa tók þátt í stríðinu. Því hefur verið haldið fram að Sádi-Arabar hafi tekið þátt í átökunum af ótta við að Írakar myndu fara í frekari landvinninga. Íslömsku hryðjuverkasamtökin Al-Qaida, gagnrýndu Sádi-Araba, fyrir að hafa leyft Bandaríkjaher að halda herstöðvum sínum í landinu þrátt fyrir að Persaflóastríðinu væri lokið.
Því er haldið fram að Al-Qaida njóti stuðnings í landinu og hafa Bandaríkjamenn gagnrýnt landið fyrir að hafa ekki náð að bregðast við. Fimmtán af nítján flugræningjum sem tóku þátt í hryðjuverkaárásunum þann 11. september 2001 voru frá Sádi-Arabíu. Margir hafa áhyggjur af að konungsveldið eigi eftir að falla vegna íslamskra bókstafstrúarafla.
Samfélag og stjórnmál
Sádi-Arabía er íslamskt konungsríki, en þar er trúfrelsi ekki verndað með lögum. Stjórnmálaflokkar og verkalýðsfélög eru ekki leyfð. Konungurinn velur sjálfur ríkisstjórn sem er einungis ráðgefandi. Síðan 2005 hefur Abdullah ibn Abdel Aziz ibn Saud verið þjóðhöfðingi. Íslam er opinber trú landsins og samkvæmt shariah-lögunum, sem eru í gildi, eiga allir íbúar þess að vera múslimar. Shariah-dómstólarnir byggja niðurstöður sínar á leiðbeiningum kóransins og hefðbundnum gildum. Lýðræði í vestrænum skilningi er óþekkt í landinu og fjölmiðlafrelsi er takmarkað, en mannréttindabrot í landinu skapa oft fyrirsagnir í heimspressunni.
Dauðarefsingar eru leyfðar í Sádi-Arabíu og eru opinberar aftökur framkvæmdar. Konum er kerfisbundið mismunað í landinu. Vegna fjárhagslegs styrks landsins og vegna þess að helgustu staðir múslima, Medina og Mekka eru í landinu, hefur Sádi-Arabía mikil áhrif í Mið-Austurlöndum og í hinum íslamska heimi. Sádi-Arabía er leiðandi ríki á Persaflóasvæðinu, bæði efnahagslega, stjórnmálalega og hernaðarlega.
Hagkerfi og viðskipti
Áður fyrr voru pílagrímsferðirnar til Mekka og Medína aðaltekjulind Sádi-Arabíu. Nú hefur olíu- og gasvinnsla tekið við því hlutverki. Heimsins stærsti olíuforði ásamt heimsins bestu getu til að vinna úr olíunni gera Sádi-Arabíu að stærsta olíuframleiðanda og útflutningsaðila olíu í heiminum. Stjórnvöld hafa þó áform um að minnka áherslu á olíu sem aðaltekjulind og hafa því hvatt til vaxtar innan orkuframleiðslu, fjarskipta, jarðgasframleiðslu og framleiðslu annarra efna sem unnin eru úr jarðoliu og jarðgasi.
Atvinnuleysi er mikið í landinu en skortur er á menntuðu starfsfólki. Því hafa stjórnvöld fjárfest mikið í menntun, þróun innviða ríkisins og hækkað laun opinberra starfsmanna. Stjórnvöld í Sádi-Arabíu hafa ekki leyft aðgang að fjárhagsáætlunum og efnahagslegri stöðu landsins. Því hafa verið sett spurningarmerki við raunverulega fjárhagsstöðu landsins, þar á meðal stærð olíu- og gasauðlindanna.
Other country profiles
Heimsálfa/svæði
Asía
Gervihnattamyndir
Al’Isawiyah
Aðild/þátttaka
Alþjóðabankinn
Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn
Arababandalagið
G77
Mannréttindaráðið
OPEC
Ríki utan hernaðarbandalaga
Sameinuðu þjóðirnar (SÞ)
Sádi-Arabía varð aðildarríki SÞ árið 1945.