Srí Lanka
| Staðreyndir | Tölfræði | Þúsaldarmarkmið Sameinuðu þjóðanna |
Á hitabeltiseyjunni Srí Lanka hefur lengi staðið borgarastyrjöld. Átökin má rekja til ólíkra ættbálka í landinu.
Landfræði og umhverfi
Srí Lanka er eyja í Indlandshafi. Skipta má landslaginu á eyjunni í þrjá flokka: hið vota láglendi í suðvestri, þurra láglendið í norðaustri og hálendið í suðri. Hæsta fjallið, Adams Peak, er 2238 metrar yfir sjávarmál. Af fjallinu renna ár í margar áttir. Meðfram strandlengjunni eru sandstrendur og lón. Loftslagið er hitabeltisloftslag, með litlum mun á milli árstíða. Hitastigið er þó breytilegt á milli héraða. Í suðausturhlutanum er heitt og rakt, í norðri er þurrt og mjög heitt en á hálendinu í suðri er svalara. Stærsta umhverfisvandamál Srí Lanka er hröð skógareyðing. Þetta hefur leitt til mikillar jarðvegseyðingar, eyðileggingar náttúrulegra búsvæða dýra og gert landið berskjaldaðra fyrir flóðum. Á áttunda áratugnum hvöttu yfirvöldtil átaks í skógrækt og bönnuðu útflutning timburs og skógarhögg á svæðum sem liggja í meira en 1500 metra hæð yfir sjávarmáli. Þessar tilraunir hafa því miður haft lítil áhrif, og skógur Srí Lanka heldur áfram að minnka.
Ef allt mannkyn myndi neyta til jafns eins og gerist að meðaltali í Srí Lanka, þá þyrftum við 0.7 eintök af plánetunni Jörð. Sjá mælistikuna fyrir vistfræðileg áhrif.
Saga
Áður en Portúgalar uppgötvuðu Srí Lanka árið 1505 voru tvö síngalísk konungsríki í suðri, og eitt tamílskt ríki í norðri. Þrátt fyrir sterka andspyrnu frá íbúunum tóku Portúgalar landið sem nýlendu. Á miðri 17. öld voru Portúgalarnir hraktir burt af Hollendingum, sem aftur voru neyddir til að víkja fyrir Bretum í lok 17. aldar. Bretarnir stofnuðu stórar te- og gúmmíplantekrur, komu á fjármagnskerfi og neyddu íbúana til að borga skatt. Frelsishreyfing sem krafðist sjálfstæðis var stofnuð sem svar við nýlendustjórninni. Landið varð ekki sjálfstætt ríki í breska heimsveldinu fyrr en árið 1948. Munurinn á síngalesunum og tamílunum jókst. Ein af ástæðum þess er sú að síngalesíski hluti þjóðarinnar fékk sérstök forréttindi. Að auki var ákveðið að opinbera tungumálið skyldi verða síngelsíska. Búddismi sem er síngaelíska trúin varð opinber trú landsins. Róttæk tamílsk hreyfing kölluð Tamíltígrar kom fram og krafðiast sjálfstæðistamílska hlutans. Undanfarin 20 ár hafa Tamíltígrar átt í átökum við ríkisstjórnina og ráð nú yfir norðausturhluta landsins.
Samfélag og stjórnmál
Srí Lanka er lýðræðislegt land, og stjórnvöld eru kosin í almennum kosningum. Stjórnarskrá landsins var samþykkt árið 1978 og byggir hún á franska módelinu þar sem forsetinn hefur sterka stöðu. Forsetinn og þingið eru kosin sjötta hvert ár. Þrátt fyrir að Srí Lanka sé í grunninn lýðveldi viðgengst þar valdníðsla, spilling, kosningasvindl og stjórnmálakúgun. Átökin á milli ríkisstjórnar landsins og Tamíltígranna hafa haft áhrif á stjórnmálin. Árið 2002 var komið á vopnahléi sem var brotið árið 2006. Síðan hafa staðið mikil átök í landinu. Þrátt fyrir það fullyrða báðir deiluaðilar að þeir haldi enn samninginn. Átökin bitna first og fremst á almenningi. Glæpatíðni er sú hæsta í Suður-Asíu og eru glæpir m.a. framdir af fyrrum hermönnum beggja deiluaðila. Undanfarna áratugi hefur fátækt minnkað í landinu, en þrátt fyrir það lifir um það bil fjórðungur íbúanna undir fátæktarmörkum. Borið saman við önnur lönd í álfunni er tiltölulega gott velferðarkerfi á Srí Lanka. Stór hluti heilbrigðisþjónustu er án endurgjalds, og sjúkrahús eru mörg. Staða kvenna í landinu er veik og er konum óopinberlega mismunað í atvinnulífinu og menntakerfinu. Einungis fimm prósent þingmanna eru konur.
Hagkerfi og viðskipti
Efnahagur Srí Lanka byggðist áður á landbúnaði og einföldum iðnaði. Í lok sjöunda áratugar síðustu aldar voru te, kókos og gúmmí undirstaða 90 prósenta af útflutningstekjunum. Í dag standa þessar vörur einungis undir 20 prósent teknanna. Textíliðnaður, þjónusta og byggingaiðnaður hafa tekið við og afla landinu mikilla tekna í dag. Þrátt fyrir mikinn óstöðugleika hefur ferðaþjónusta verið mikilvæg tekjulind. Útflutningstekjur Srí Lanka duga ekki til að greiða fyrir innflutning. Þetta hefur leitt til þess að landið glímir við miklar erlendar skuldir. Fjárhagnum er stjórnað að verulegu leyti af lánastofnunum eins og Alþjóða gjaldeyrissjóðnum og Alþjóðabankanum. Þessir aðilar hafa meðal annars krafist þess að atvinnulífið verði einkavætt og stjórnvöld skeri niður opinbera stjórnsýslu. Atvinnuleysi í Sri Lanka hefur dregist saman undanfarin ár, en er þó enn mikið vandamál. Atvinnuleysi eru um það bil tíu prósent, en þaðan af hærra á meðal kvenna og ungs fólks.
Other country profiles
Heimsálfa/svæði
Asía
Aðild/þátttaka
Alþjóðabankinn
Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn
G77
Ríki utan hernaðarbandalaga
Sameinuðu þjóðirnar (SÞ)
Samveldið
Srí Lanka varð aðildarríki SÞ árið 1955.
Srí Lanka
Á Srí Lanka berjast Tamíltígrar fyrir sjálfstæðu ríki til handa Tamílum í landinu, það hafa þeir gert í meira en 20 ár. Í dag er sambandið á milli uppreisnarmanna og stjórnvalda verra en það hefur áður verið og hafa verið gerðar margar tilraunir til að koma á sáttaumleitunum á ný.
Lesa meira
Höfuðborg:
Colombo
Þjóðernishópar:
Síngalesar 73.8%, Srílankískir Moorsar 7.2%, Indverskir Tamílar 4.6%, Srílankískir Tamílar 3.9%, aðrir óskilgreindir hópar 10,5% (2001))
Tungumál:
Sinhala (opinbert mál) tamil, annað
Trúarbrögð:
Búddistar 69.1%, Múslimar 7.6%, Hindúar 7.1%, Kristnir 6.2%, óskilgreindir 10% (2001)