Súdan
| Staðreyndir | Tölfræði | Þúsaldarmarkmið Sameinuðu þjóðanna |
Súdan er stærsta land Afríku. Þar hafa verið borgarastríð og óstöðugleiki allt frá sjálfstæði landsins árið 1956. Fyrirhugað er að skipta landinu í tvennt fyrir árið 2011.
Landfræði og umhverfi
Súdan er stærsta land Afríku, og tíunda stærsta land í heimi. Lengst í norðri er gríðarstórt, þurrt eyðimerkursvæði, en sunnar eru runnasteppur og savannar Í suðaustri er Sudd fenjasvæðið á bökkum Hvítu-Nílar, eitt af stærstu votlendissvæðum jarðar. Lágir fjallgarðar rísa yfir slétturnar, og mynda náttúruleg landamæri við eþíópíska hálendið í suðaustri og Úganda og Chad í suðri og suðvestri. Níl rennur í gegnum landið en meðfram henni eru mjó beltui af frjósömu ræktunarlandi. Annars er landið þurrt. Loftslagið í Súdan breytist úr þurru eyðimerkurloftslagi í norðri í rakt hitabeltisloftslag í suðaustri. Hitastigið er hátt, og getur farið upp í 50 gráður þar sem heitast er. Árstíðamunur kemur fram í úrkomu, sem er ójöfn yfir árið, með miklum regntímabilum. Stórir hlutar landsins eru háðir úrkomu, og verða fyrir barðinu á miklum þurrkum þegar skortur er á regni. Stærstu umhverfisvandamál Súdans eru eyðimerkurmyndun og skortur á hreinu drykkjarvatni. Vaxandi olíuiðnaði er illa stjórnað sem leiðir einnig til sífellt vaxandi umhverfisvandamála.
Ef allt mannkyn myndi neyta til jafns eins og gerist að meðaltali í Súdan, þá þyrftum við 0.9 eintök af plánetunni Jörð. Sjá mælistikuna fyrir vistfræðileg áhrif.
Saga
Norðurhluti Súdans varð fyrir miklum áhrifum frá valdamiklum ríkjum í nágrannalandinu Egyptalandi. Súdönsku og eþíópísku þjóðirnar áttu tíð samskipti meðfram Níl, og í mörg hundruð ár réðu súdanskir faróar yfir öllu Egyptalandi og norðurhluta Súdans. Í gamla daga var hið valdamikla Meroa konungdæmi stofnað í Norður-Súdan. Í suðri bjuggu aðallega hirðingjar og á svæðinu voru engin stór konungdæmi. Á 13. öld réðust egypskir múslímar, Mamelúkkar inn í landið, og seinna var landið innlimað í Ottómankeisaraveldið. Frá sjötta áratug nítjándu aldar beittu Bretar auknum áhrifum sínum í Egyptalandi og Austur-Afríku, og eftir að hafa barið niður uppreisn um aldamótin tók Bretland við stjórn þess sem nú heitir Súdan árið 1924. Svæðinu var þá skipt í tvær nýlendur. Eftir seinni heimsstyrjöldina sameinuðust Norður- og Suður-Súdan í eitt ríki, sem varð sjálfstætt árið 1956. Stuttu eftir sjálfstæði braust út borgarastyrjöld í Suður-Súdan vegna efnahagskreppu og þess að íbúar í suðri töldu sér mismunað í samanburði við íbúa norðursins. Veikar ríkisstjórnir, valdarán hersins og borgarastyrjaldir rak hvað annað, þar til árið 1972, þegar friðarsamkomulag var undirritað. Árið 1983 braust út stríð vegna aukinna áhrifa íslamtrúar, þegar ríkistjórnin vildi innleiða shar’ia (islömsk lög) í öllu landinu. Stríðið varði til ársins 2005, þegar nýtt friðarsamkomulag var undirritað.
Samfélag og stjórnmál
Súdan er í dag nánast eingöngu stjórnað af einræðisherranum Omar Hassan al-Bashir, sem komst til valda eftir valdarán árið 1989. Al-Bashir er hægrisinnaður arabískur þjóðernissinni, og hefur innleitt stórtæk ættleiðingarlög gegn öðrum íbúum landsins. Suður-Súdan fékk eigið þing eftir friðarsamkomulagið árið 2005, og fyrir árið 2011 á að skipta Norður- og Suður-Súdan upp í tvö sjálfstæð ríki. Leysa verður stór verkefni áður en skiptingin getur gengið í gegn, það er sérstaklega óvíst hvernig tekjunum af sívaxandi olíuiðnaði skuli skipt. Frá því árið 2003 hefur staðið borgarastríð í Darfúr-héraði í Vestur-Súdan sem á að stórum hluta rætur sínar að rekja til átakanna á milli norðurs og suðurs og skilyrða friðarsamkomulagsins árið 2005. Meira en fimm milljónir manna eru á flótta í eigin landi, og margar milljónir hafa flúð til nágrannalandanna. Landið skortir vegi, hreinlæti er ábótavant og raforka er af skornum skammti og óstöðug. Ríkisstofnanir eru veikar, og mörgum svæðum er stýrt eftir hreinum shar´ia lögum sem mismuna fólki, sérstaklega konum og þeim sem ekki eru múslímar.
Hagkerfi og viðskipti
Súdan er eitt af fátækustu löndum heims og er algerlega háð utanaðkomandi aðstoð. Um þriðjungur vergrar landsframleiðslu kemur frá landbúnaði þar sem um 80 prósent vinnuaflsins starfar. Eini umtalsverði iðnaðurinn í landinu eru bómullarverksmiðjur, sem hafa starfað í einstökum hlutum landsins í yfir hundrað ár. Eftir margra áratuga stríð vantar landið nothæft samgöngukerfi og aðgang að orku til að geta byggt upp árangursríkt viðskiptalíf. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn setti viðskiptabann á landið allan tíunda áratuginn vegna skorts á endurbótum, en um aldamótin hóf sjóðurinn aðstoð við landið í samvinnu við ESB og OPEC. Aukna trú á landinu má þakka vaxandi olíuiðnaði, sem hefur meira en tvöfaldað framleiðslu sína undanfarin ár. Vitað hefur verið af olíu í landinu frá því á þriðja áratug síðustu aldar, en framleiðslan hefur ekki komist á skrið fyrr en nýlega og undanfarin ár hefur hagkerfi Súdan vaxið einna hraðast af hagkerfum heims.
Other country profiles
Heimsálfa/svæði
Afríka
Aðild/þátttaka
Afríkusambandið
Alþjóðabankinn
Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn
Arababandalagið
G77
Ríki utan hernaðarbandalaga
Sameinuðu þjóðirnar (SÞ)
Vanþróuðustu löndin
Súdan varð aðildarríki SÞ árið 1956.
Darfúr (Súdan)
Ástandið í Darfúr hefur þróast hratt upp í það að vera samkvæmt SÞ verstu hörmungar sem gengið hafa yfir fólk í heiminum.
Lesa meira
Höfuðborg:
Khartoum
Þjóðernishópar:
Svartir 52%, arabar 39%, Beja 6%, aðrir 3%
Tungumál:
Arabíska, núbíska, nílótíska, ta bedawie, enska, annað
Trúarbrögð:
Múslimar 70%, hefðbundin trúarbrögð 25%, kristnir 5%