Úganda
| Staðreyndir | Tölfræði | Þúsaldarmarkmið Sameinuðu þjóðanna |
Úganda er ríkt af náttúruauðlindum, en lélegir leiðtogar og mikil innanríkisólga hefur leitt til þess að landið býr í dag við mikil efnahagslega vandamál.
Landfræði og umhverfi
Um það bil þrír fjórðu af landsvæði Úganda er á Mið-Afríkuhálendinu og er mestur hluti landsins í um það bil 900 metra hæð yfir sjávarmáli. Í landinu er hitabeltisloftslag og hitastigið er stöðugt í kringum 22 gráður. Gresjur þekja stóran hluta landsins, sérstaklega eftir að mestur hluti regnskógarins var höggvinn niður. Viktoríuvatn skiptist á milli Úganda, Tansaníu og Kenía og myndar að hluta landamæri Úganda í suðri. Vatnið sem áður var ríkt af fiski, stríðir nú við alvarleg umhverfisvandamál. Alþjóðleg fyrirtæki með botnvörpur eyðileggja fiskistofninn með ofveiði. Þar að auki eru hlutar vatnsins að breytast í gróður vegna fjölda vatnshýasinta og stöðugt lækkandi vatnsborðs. Veiðiþjófnaður, skógareyðing, ofbeit og jarðvegseyðing eru einnig umhverfisvandamál sem Úganda glímir við.
Ef allt mannkyn myndi neyta til jafns eins og gerist að meðaltali í Úganda, þá þyrftum við 0.8 eintök af plánetunni Jörð. Sjá mælistikuna fyrir vistfræðileg áhrif.
Saga
Innflytjendur frá Nubia bjuggu í norðurhluta Úganda frá 3. öld f. Kr. Síðar kom meðal annars bantumælandi fólk að vestan og fólk af hamitískum uppruna frá norðaustri. Á norðursvæðunum þróuðust ólíkir ættbálkar á meðan í suðrinu voru konungsdæmi. Frá því um 1840 réðust egypskir og súdanskir þrælahaldarar inn í norðurhéruðin, stuttu eftir það komu fyrstu evrópsku landkönnuðirnir til landsins. Árið 1890 gerðu England og Þýskaland samkomulag sem gerði Úganda að hluta af bresku verndarsvæði. Eftir það var landið undir breskri stjórn fram að sjálfstæði þess árið 1962. Eftir níu ára hverfult lýðræði tók ofurstinn Idi Amin við völdum í valdaráni árið 1971. Eftir hrottafengið og spillt tímabil sem leiðtogi landsins var honum steypt af stóli árið 1979.
Samfélag og stjórnmál
Núverandi forseti Úganda, Yoweri Museveni, komst til valda í valdaráni árið 1986. Í mörg ár vísuðu Vesturlöndin á Museveni sem fyrirmynd, en undanfarin ár hefur gagnrýni á hann aukist. Sérstaklega vegna þess að lýðræðislegum leikreglum er ekki fylgt og ríkisstjórninni hefur ekki tekist að stöðva uppreisnarhópinn Frelsisher Drottins (LRA). LRA er hópur sem ógnar norðurhluta Úganda. Undanfarin ár hefur aukin hervæðing átt sér stað í Úganda og er öll stjórnmálaandstaða bönnuð. Það hefur leitt til þess að mörg vestræn lönd hafa dregið úr þróunaraðstoð til landsins.
Hagkerfi og viðskipti
80 prósent íbúa Úganda eru bændur og landið er óháð öðrum um mat. Kaffi er mikilvægasta útflutningsafurðin og hefur öðru hvoru staðið fyrir 90 prósent af útflutningstekjum landsins, sem gerir landið mjög berskjaldað fyrir heimsmarkaðsverði á kaffi. Úganda stóð tiltölulega vel efnahagslega þegar landið varð sjálfstætt árið 1962. Í stjórnartíð sinni rak Idi Amin burt alla þá sem bjuggu yfir erlendri þekkingu og unnu við iðnað, sem hafði afar slæm áhrif á efnahag landsins. Undanfarin ár hafa langtíma átök gegn LRA og alnæmisfaraldur haft í för með sér alvarlegar afleiðingar fyrir úganskan efnahag. Landið er í dag algerlega háð erlendri þróunaraðstoð.
Other country profiles
Heimsálfa/svæði
Afríka
Gervihnattamyndir
Rwenzori-ísbreiðan
Þjóðgarðurinn Virunga
Aðild/þátttaka
Afríkusambandið
Alþjóðabankinn
Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn
G77
Mannréttindaráðið
Ríki utan hernaðarbandalaga
Sameinuðu þjóðirnar (SÞ)
Samveldið
Vanþróuðustu löndin
Þróunarlönd án aðgangs að sjó
Úganda varð aðildarríki SÞ árið 1962.
Norður-Úganda
Í mörg ár horfðu Vesturlönd til forsetans Yoweri Museveni sem góðs fordæmis. Gagnrýnin gegn honum hefur þó aukist undanfarin ár. Hún er aðallega þess efnis að lýðræði sé ekki fylgt og að ríkisstjórnin nái ekki að stöðva uppreisnarhópinn Frelsisher Drottins (LRA).
Lesa meira
Hin vopnuðu átök í Austur-Kongó hafa verið kölluð bæði fyrsta heimsstyrjöld Afríku og gleymda stríðið. Átökin hafa fengið takmarkaða fjölmiðlaathygli þrátt fyrir þátttöku margra afrískra landa í þeim.
Lesa meira
Höfuðborg:
Kampala
Þjóðernishópar:
Baganda 16.9%, banyakolar 9.5%, basogar 8.4%, bakigar 6.9%, itesoar 6.4%, langiar 6.1%, acholiar 4.7%, bagisuar 4.6%, lugbarar 4.2%, bunyoroar 2.7%, aðrir/óskilgreint 29.6% (2002)
Tungumál:
Enska, ganda/luganda, nigerísk-kongotungumál, nilo-sahara tungumál, swahili, arabíska
Trúarbrögð:
Kaþólikkar 41.9%, mótmælendur 42%, múslímar 12.1%, aðrir/óskilgreint/ekkert 4% (2002)